Dünya bazarında “oynayan” NEFT QİYMƏTLƏRİ – Azərbaycan iqtisadiyyatını nə gözləyir?

Dünya Bankının əmtəə qiymətləri ilə bağlı hesabatında, 2023-cü ilin birinci rübü üzrə neftin orta satış qiyməti açıqlanıb.

Hesabata əsasən, "Brent" markalı neftin orta qiyməti 2023-cü ilin birinci rübündə 81,4 ABŞ dolları olub. Fevral ayında orta qiymət 82,7 dollar, mart ayında 78,5 dollar, aprel ayında isə 84,1 dollar təşkil edib. Bu isə o deməkdir ki, mart ayı ilə müqayisədə aprel ayında neftin orta satış qiyməti 7,1% artıb.

WTI markalı neft isə 2023-cü ilin birinci rübündə 76,1 dollara ticarət edilib.

Dünya Bankının hesablamasına görə, fevral, mart və aprel aylarında WTI neftinin orta qiyməti müvafiq olaraq 76,8 dollar, 73,4 dollar və 79,4 dollar təşkil edib.

Qeyd edək ki, Dünya Bankı 2023-cü ildə "Brent" neftinin qiymətinin 84 dollar, 2024-cü ildə isə 86 dollar təşkil edəcəyini proqnozlaşdırıb. Bankın əmtəə qiymətləri proqnozuna görə, bu il enerji qiymətləri 26%, neftin qiyməti isə 16% azalacaq.

Adıçəkilən hesabatı təhlil edən neft-qaz sahəsi üzrə ekspert İlham Şaban Bizim.Media-ya açıqlamasında bildirib, həqiqətən də aprel ayında “Brent” markalı neftin qiymətində 3 faiz artım müşahidə olunub:

“Orta qiymətin 84,1 dollara qədər artması onunla əlaqədardır ki, məhz aprel ayında “OPEK+” çərçivəsində, mayın 1-dən etibarən dünya bazarlarında gündəlik 1.66 milyon barel neftin çıxarılmasının azaldılması  ilə bağlı gözlənilməz bir qərar qəbul edildi. Bu da bazar iştirakçıları arasında şok effekti yaratdı və təqribən 10 gün neftin qiymətləri yüksək diapazonda davam etdi. 

Sonrakı dövrdə qiymətlərdə enmə baş verdi və mayın 1-dən etibarən neft 80 dollardan da aşağı düşdü. Son 22 gün ərzində isə orta qiymət 75-76 dollar ətrafında dövr etdi. Yəni, aprel ayı ilə müqayisədə təqribən 7,5 faiz azalma baş verib. Bu da beynəlxalq bazarda neft bolluğunun yaşanması ilə əlaqədardır və neftin qiymətlərində artım baş vermir”. 

Yaxın dövr üçün qiymətlərdə artımın olacağı ilə bağlı hansısa bir proqnozun olmayacağını deyən İ.Şabanın sözlərinə görə, ötən həftə G-7 dövlətlərinin Tokio şəhərində baş tutan sammitində gedən müzakirələrə diqqət yetirmək lazımdır:

“Beynəlxalq Enerji Agentliyinin baş direktoru Fatih Berol müzakirələr zamanı qeyd etdi ki, bu ilin IV rübündə neftin qiymətlərində artım baş verəcək. Səbəbi də, neft sektoruna lazım olan qədər investisiyaların yatırılmaması ilə bağlıdır”.

Qiymətlərin aşağı düşməsinin Azərbaycanın neft gəlirlərinə birbaşa təsir etdiyini söyləyən ekspert, bunun səbəbini ölkəmizdə neftin azalması ilə izah etdi:

“2010-cu ilin III rübündən başlayaraq, Azərbaycanda neft hasilatı azalmağa doğru gedir. Həm qiymətin, həm də neftin azalması, özünü gəlirlərdə göstərir. Ötən il “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağından 9,9 milyard dollara yaxın gəlir əldə edildi ki, bu da dünya bazarında qiymətlərin yüksək olması ilə bağlı oldu. Ancaq Dövlət Neft Fondunun bu ilin 4 ayı ilə bağlı nəticələrinə görə, AÇG yatağından gələn gəlirlər 14,8 faiz azalıb və 2 milyard 468 milyon təşkil edib”. 

Onun sözlərinə görə, azalma sonrakı dövrdə də davam edəcək və qiymətlər ötən illə müqayisədə daha da aşağı düşəcək: 

“Çünki, 2022-ci ildə neftin və qazın qiyməti kifayət qədər yüksək idi və qazın qiymətində rekord həddə çatmışdı. Neftin qiyməti isə 2008-ci ilin rekordunu (148 dollar) yeniləyə bilməsə də, ötən ilin martında 139 dollara qədər qalxmışdı. Ancaq indi 75 dolların ətrafında dövr edir”. 

Rövşən Ziya, Bizim.Media