“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ili artıq yekunlaşmaq üzrədir. Moderator.az mütəmadi olaraq, AXC xadimləri, bu şanlı dövlətlə bərabər adıçəkilən şəxslərlə bağlı yazılarla çıxış edib. Bunlardan biri də mesenant, AXC naminə əlindən gələni əsirgəməyən, böyük maarifçi şəxs Hacı Zeynalabdin Tağıyevdir.xa0
Bu dəfə də xeyriyyəçinin əsas tədqiqatçılarından olan fəlsəfə doktoru Fərhad Cabbarlıya istinadən milyonçu haqqında iki faktı təqdim edirik:
Başlayaq, birincidən.... Artıq bolşevik rejimi AXC-ni devirib, bir çoxlarının mülklərini əllərindən almışdı. Bəzilərini isə ümumiyyətlə yaşamdan məhrum etdilər. Təbii ki, təəssüfedicixa0 faktdır. Amma bundan da təəssüfedici fakt hamının sevimlisi olan Hacı Zeynalabdinin ömrünün ahıl çağında layiq olmadığı aqibətə məruz qalması, mülklərinin əlindən alınaraq, yalnız Mərdəkandakı bağ evində məcburən sığınması olub.
Amma o yenə də Tağıyev idi. Yenə də hamı ona çox böyük hörmətlə yanaşırdı. Vaxilə tikdirdiyi teatra gedib, yenə də hər zaman oturduğu lojaya qalxar və bu zaman bütün tamaşaçılar ayağa qalxaraq Hacını salamlardılar.
Fərhad Cabbarlının təqdim etdiyi faktda da bunu görmək olar:
“Tağıyev fabrikinin keçmiş fəhləsi Sona Məmmədova danışır ki, Hacının hər şeyi əlindən alınandan sonra fəhlələri gediblər onu ziyarət etməyə. O da tapşırır ki, fəhlələrə üzüm dərib versinlər. Artıq milyonçu deyil, amma yenə də yanına gələnləri əliboş buraxmır...”
İkinci fakt isəxa0 XX əsrin əvvəllərində çıxan qəzetlərin birindəki yazıya cavabdır.
Müxbir Petrişşev qəzet səhifələrində Əhməd bəy Ağayevi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin puluna görə onu əsərlərində vəsf etməkdə günahlandırır.xa0 Əhməd bəy "Kaspi"də Petrişşevə cavabında yazırdı:
xa0
"...Mənim Tağıyevdən bəhs etdiyim yeganə kitabım bu yaxınlarda çıxan "Axund və islam" broşürudur. Kitabı yazandan sonra onu nəşr etməyə imkanım olmadığından mən, bunun üçün Tağıyevə müraciət etdim. Tağıyev razılaşdı və kitabın nəşri üçün 200 manat verdi. Bu məbləğə mən ona 1400 nüsxəni verməyi öhdəmə götürdüm. Hər nüsxənin qiyməti - 40 qəpik. İndi qoy Petrişşev hesablasın, mən, Tağıyevin kitabın çıxmasında xidmətindən nə qədər "qazanmışam". Lakin Tağıyev də bundan heç nə qazanmadı, çünki həmin 1400 nüsxəni paylamaq və yaymaq üçün götürmüşdü. Tağıyevi "vəsf etməyimə" gəlincə, mən, kitabın ön sözündə Tağıyevin tərəqqiyə və müsəlmanların mədəni inkişafına məhəbbətini və səylərini vurğuladım, onun humanist hisslərinə səslənərək, yeni əsaslara söykənən müsəlman ruhani akademiyasının yaradılması təşəbbüsünü öz üzərinə götürməyi xahiş etdim... Qəti şəkildə bildirirəm ki, bu kitabdan başqa mən heç bir qəzetdə Tağıyev haqqında bir hərf belə yazmamışam, onun "ianələrindən" istifadə etməmişəm və onu heç bir xərcə salmamışam".
