Fransızlar türklərdən nələri və nə zaman oğurlayıblar? – SENSASİON FAKTLAR

Əsrlər boyu fransızlar dünyaya özlərini mədəniyyətin beşiyi və yaradıcısı kimi təqdim ediblər. Lakin, tarixin sirli səhifəsində fransızların nə qədər yalançı olduğunu sübut edən kifayət qədər əsaslı faktlar var. 

Fransızlar tarixən Şərq mədəniyyətinin nailiyyətlərindən bəhrələniblər. Hətta intibah dövründə türk mədəni dəyərləri fransızlar üçün ilham mənbəyi olub. 

Bizim.Media mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.

Rəngarəng Şərq diplomatiyası

1607-ci ildə Fransaya göndərilən Osmanlı səfiri Parisin cənubundakı Fontenblo sarayına gələndə onun geyimi zadəganların marağına səbəb olur. Bu səfərdən cəmi bir neçə il sonra Osmanlı paltarı geyinmiş musiqiçilər fransız balet tamaşasının səhnəsinə çıxdılar. Lakin bu, Osmanlı diplomatlarının avropalıları belə heyran qoyduğu yeganə epizod deyildi. 

Bir dəfə Fransa kralı XIV Lüdovik Osmanlı səfiri Süleyman Ağaya psevdo  osmanlı kostyumu təqdim edir. Kral öz hədiyyəsi ilə səfiri heyrətləndirmək istəyirdi. Amma bunu bacarmadı. Çünki, kostyumun parçası  çox parlaq və rəngi isə zövqsüz idi. Ona görə də səfir bu hədiyyədən heç də məmnun qalmamışdı. 

Digər bir maraqlı hadisə 1721-ci ildə baş verib. Osmanlı İmperatorluğunun səfiri və onun avropalılar üçün qeyri-adi olan soydaşları Fransa kralının sarayında göstərdikləri fərqli geyim və davranış tərzinə görə Parisdə əməlli-başlı səs-küy yaratmışdılar.

Fransa təsviri sənətində türk üslubu

Məşhur fransız rəssamları hər zaman öz əsərlərində şərq elementlərindən faydalanmağa çalışırdılar. Məsələn, ömrünün 30 ilini İstanbulda keçirmiş Flamand rəssamı Jan-Batist Van Mur (1671-1737) bu müddətdə ancaq türk səhnələrini canlandırıb.

Parrosel və Van Loo kimi rəssamların rəsmlərində də türk motivləri güclü olub. Bu rəssamlar rəsmlərində personaj kimi XV Lüdovikin dövründə Fransaya gələn Osmanlı nümayəndə heyətinin nümayəndələrini seçiblər. Tarixçi rəssam Antuan Koypel türk səfirinin kral tərəfindən qəbulu mərasimlərindən birini çəkmiş və tablonu Orlean kral regenti Filipə hədiyyə etmişdi. 

Rəssamların belə əsərləri çox baha idi. Fransız zadəganları evlərini bu rəsmlərlə bəzəməyə üstünlük verirdilər. Bir vaxtlar Parisin ən məşhur bağı olan Türk bağı rəsm əsərlərinin sevimli fonuna çevrilmişdi. Hətta iki fransız sosialist Madam de Pompadour və Madam du Barryi özlərini türk üslublu geyimdə təsvir etmək üçün rəssam Charles-Andre Van Looya müraciət etmişdilər.

Türk aksesuarları fransızların dəb ikonası idi

Fransızlar türklərin geyimini deyil həm də mətbəxini və sənət nümunələrini çox sevirdilər. Bir çox fransız ailələri İstanbuldan qayıdarkən ənənəvi suvenirlər gətirərək bu əşyaları qiymətli hədiyyə kimi hətta Fransa kralına təqdim edirdilər. Fransızlar aksesuarlarla yanaşı Osmanlıdan kətan parçalardan hazırlanmış dəbli geyimlər gətirdilər. Bu geyimlər içində isə ən populyarı türban qadın geyimləri idi.

XVIII əsr Avropasında zadəganlar üçün Osmanlı paltarı geyinmək, türk üslubunda toy mərasimləri keçirmək, saray və qəsrlərini türk xalçaları ilə bəzəmək, həyətlərində lalə yetişdirmək, türk qəhvəsi və şərbəti içmək bir adət və göstəri idi. Qala gecələrində, ballarda türk libası geyinmək, türk paltarında rəqs edib poz vermək avropalılar üçün bir dəb idi.

Məsələn, Fransa tarixinin bu dövrünü təsvir edən fransız diplomat Arbet xatirələrində yazırdı:

“Paris İstanbulun rayonlarından birinə çevrilib”.

Fransızlar türklərin daha hansı uğurlarından faydalanıb?

Molyerin 1702-ci ildə səhnəyə qoyulan “Əsilzadəlikdə tüccar” pyesində tamaşasında aktyorlar türk paltarı geyinmişdi. Əslində bu səhnə türk bayramının bədii təcəssümü idi. Bir çox fransız bəstəkarlar Osmanlı musiqisindən ilham alaraq öz əsərlərində şərq motivlərinə həvəslə yer verirdilər. Fransada keçirilən ballarda və bayramlarda türk musiqisindən sintez olunmuş əsərlər daha çox səslənirdi. Təsadüfi deyil ki, Motsart, Haydn və Bethovenin əsərlərində türk üslubunu sezmək heç də çətin deyil.

Kral toylarında türk üslubu

1719-cu ildə Avstriya şahzadəsi Mariya İosifanın və Sakson şahzadəsi Fridrix Avqutun toyunda Osmanlı geyimində olan gənclərin böyük bir qrupu özünəməxsus tamaşa nümayiş etdirdilər.

Gəlini gətirən gəmi və toy yeri də Osmanlı üslubundan bəzədilmişdi. Bir sözlə Türk dəyərlərinin Fransa mədəniyyətində dərin izləri var. Hətta tarixi Fransa memarlığındakı Türk elementləri bu günümüzə qədər gəlib çıxıb. Məsələn, məşhur Belvedere sarayının qotazlı tavanının örtülmüş yan günbəzləri, Türk məscidlərinin minarələrini xatırladan qüllələri olan Karlskurxa,  Şvendsinqen sarayının bağçasında 18-ci əsrin sonunda tikilmiş məscid və sair Osmanlı mədəniyyətinin Fransaya təsirinin bariz nümunələridir.

Surxay Atakişiyev, Bizim.Media