Xəbər verdiyimiz kimi, "Yol hərəkəti təhlükəsizliyi: hüquq və vəzifələr" və "Müasir şəhərsalmada piyada təhlükəsizliyi" layihələri çərçivəsində keçirilən ictimai müzakirədə sürücülük təlimçilərinin sertifikatlaşdırılması təklifi irəli sürülmüşdü. Mütəxəssislərin fikrincə, gələcək sürücülərin yol hərəkəti qaydalarını nə dərəcədə düzgün mənimsəməsi və təhlükəsiz sürücülük vərdişləri qazanması ilk növbədə onları hazırlayan təlimçilərin peşəkarlığından asılıdır.
Bəs hazırda sürücülük təlimçiləri üçün hansı tələblər mövcuddur? Onların fəaliyyəti hansı qaydada tənzimlənir və ayrıca sertifikatlaşdırma sistemi varmı?
Belə bir mexanizmin tətbiqi sürücülərin hazırlıq səviyyəsinə və ümumilikdə yol hərəkəti təhlükəsizliyinə necə təsir göstərə bilər?
Bizim.Media mövzu ilə bağlı nəqliyyat eksperti Adil Nəbiyevin fikirlərini öyrənib.
O, bildirir ki, Azərbaycanda sürücülərin hazırlanmasını həyata keçirən sürücülük məktəblərinin fəaliyyəti müəyyən normativ-hüquqi qaydalarla tənzimlənsə də, təlimçilərinin peşəkarlığını qiymətləndirən vahid, müstəqil və dövri sertifikatlaşdırma sistemi mövcud deyil.
Ekspert hesab edir ki, yol hərəkəti təhlükəsizliyinin artırılması baxımından belə bir mexanizmin yaradılması artıq zərurətə çevrilib:
“Avtomobili təhlükəsiz idarə etməyi bacarmaq hələ onu başqasına düzgün öyrədə bilmək demək deyil. Təlimçi yalnız təcrübəli sürücü deyil, eyni zamanda müəllim, psixoloq və təhlükəsiz davranış mədəniyyətini formalaşdıran şəxsdir.
Sürücünün gələcək davranışının təməli məhz təlim prosesində qoyulur. Təlimçi yol hərəkəti qaydalarını mükəmməl bilməklə yanaşı, onları düzgün izah etməyi, müxtəlif yaş qrupları və fərqli psixoloji xüsusiyyətlərə malik şəxslərlə işləməyi, riskləri əvvəlcədən qiymətləndirməyi və təhlükəsiz sürücülük vərdişlərini aşılamağı bacarmalıdır. Bu bacarıqlar vahid standart üzrə yoxlanılmırsa, tədrisin keyfiyyəti də müxtəlif olur və nəticədə sürücülərin hazırlıq səviyyəsində ciddi fərqlər yaranır”.
Bəs sertifikatlaşdırma tətbiq olunarsa, hansı meyarlar əsasında aparılması daha məqsədəuyğun olar?
A.Nəbiyevin fikrincə, onun yalnız nəzəri imtahanla məhdudlaşmaması vacibdir:
“Qiymətləndirmə yol hərəkəti qaydaları və qanunvericilik üzrə nəzəri bilikləri, praktik sürücülük bacarığını, tədris metodikasını, psixoloji hazırlığı, ilk tibbi yardım biliklərini, etik davranışı, kommunikasiya bacarıqlarını və müdafiəedici sürücülük prinsiplərini əhatə etməlidir. Bundan əlavə, müasir avtomobillərdə istifadə olunan elektron təhlükəsizlik sistemləri, sürücüyə yardım texnologiyaları, elektrik və hibrid avtomobillərin xüsusiyyətləri barədə biliklər də qiymətləndirilməlidir”.
Ekspertin fikrincə, bu sertifikat ömürlük verilməməlidir:
“Texnologiyalar, yol hərəkəti qaydaları və nəqliyyat infrastrukturu daim dəyişdiyi üçün təlimçilər müəyyən dövrlərlə, məsələn, hər 3–5 ildən bir yenidən qiymətləndirilməli və ixtisasartırma proqramlarında iştirak etməlidirlər. Bu, onların bilik və bacarıqlarının daim yenilənməsini təmin edər.
Belə sistemin tətbiqi sürücülərin hazırlıq keyfiyyətini yüksəldəcək, təlimçilər arasında sağlam rəqabət formalaşdıracaq, peşəyə təsadüfi şəxslərin daxil olmasının qarşısını alacaq və sürücülük məktəblərində vahid keyfiyyət standartı yaradacaq. Nəticədə yalnız imtahanlardan uğurla keçən namizədlərin sayı deyil, real yol hərəkətində təhlükəsiz davranış nümayiş etdirən sürücülərin sayı da artacaq ki, bu da uzunmüddətli perspektivdə yol-nəqliyyat hadisələrinin, kobud qayda pozuntularının və insan itkilərinin azalmasına müsbət təsir göstərəcək.
Beynəlxalq təcrübədə bu sahədə hansı uğurlu modellər mövcuddur və onlardan Azərbaycan üçün hansıları uyğun hesab edilə bilər?
Nəbiyev qeyd edir ki, bir çox Avropa ölkəsində sözügedən qiymətləndirmə prosesi həyata keçirilir:
“Almaniyada təlimçilər xüsusi peşə hazırlığı keçir, dövlət imtahanlarını verir və pedaqoji bacarıqlarını nümayiş etdirirlər. Böyük Britaniyada onlar çoxmərhələli qiymətləndirmədən keçərək fəaliyyətləri dövri şəkildə yoxlanılır. Finlandiyada risklərin idarə olunması və təhlükəsiz sürücülük bacarıqlarına xüsusi önəm verilir, Niderlandda isə davamlı peşəkar inkişaf proqramlarında iştirak etməyən təlimçilər fəaliyyətlərini davam etdirə bilmirlər.
Azərbaycan üçün də bu ölkələrin təcrübəsini olduğu kimi tətbiq etmək deyil, onların uğurlu prinsiplərini milli xüsusiyyətlərə uyğunlaşdırmaq daha məqsədəuyğundur. Müstəqil sertifikatlaşdırma sistemi, şəffaf qiymətləndirmə meyarları, dövri ixtisasartırma proqramları, elektron qeydiyyat və monitorinq mexanizmləri ölkəmizdə sürücülük təhsilinin keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldə və yol hərəkəti təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə ciddi töhfə verə bilər.
Nəticə etibarilə, sürücülük təlimçilərinin sertifikatlaşdırılması təkcə peşəkar hazırlığın artırılması deyil, həm də yol hərəkəti təhlükəsizliyinə qoyulan strateji investisiyadır. Təhlükəsiz sürücü təsadüfən formalaşmır, onu peşəkar, məsuliyyətli və müasir biliklərə malik təlimçi yetişdirir”.
Nəqliyyat eksperti vurğulayır ki, sürücülük təlimçilərinin vahid standartlar əsasında sertifikatlaşdırılması və davamlı peşəkar inkişaf sisteminin yaradılması gələcəkdə yol hərəkəti təhlükəsizliyinin yaxşılaşdırılması istiqamətində atılacaq ən mühüm addımlardan biri hesab oluna bilər.
Xədicə Paşayeva, Bizim.Media
