ABŞ-la İsrailin İrana qarşı başladığı müharibənin nəticələri prosesdə iştirak etməyən kənar ölkələrə də öz təsirini göstərməyə başlayıb. Bu fonda ən böyük risk altında olan ölkə isə iri neft idxalçısı Çindir.
Çünki Çin İran neftinin əsas alıcısıdır. Pekin 2025-ci ildə İran neftinin demək olar ki, hamısını, Venesuela neftinin isə yarıdan çoxunu idxal edib. İki ölkə birlikdə Çinin neftə olan təlabatının təxminən 17 faizini təmin edirdi.
Amma “Politico”nun yazdığına görə, Venesuela hadisəsi və körfəzdə başlanan müharibə səbəbindən Çinə neft idxalı 50 faizə qədər azalıb.
İran və Venesueladan əlavə, bunlara logistikası Hörmüz boğazı ilə əlaqəli olan beş Çin tərəfdaş ölkəsi də daxildir.
Nəticədə Çində enerji qiymətlərinin kəskin artdığı bildirilir.
Qeyd edək ki, müharibə başlayandan sonra Tehran Hörmüz boğazını da bağlamağa cəhd edib. Ancaq bu məsələdə Pekinin ciddi təpkisinə rast gəldiyindən, İranın sonradan həmin addımından vaz keçməli oldu. Hansı ki, boğazın bağlanması Çini enerji daşıyıcıları ilə təmin olunmaq və qiymətlərin artması baxımından daha da pis vəziyyətə qoya bilər.
Xatırladaq ki, Azərbaycanla Çin arasında ticarət əlaqələri genişdir və müxtəlif sahələri əhatə edir. Bu ölkədən Azərbaycana əsasən maşınqayırma məhsulları, avtomobil, elektrotexnika, sənaye avadanlıqları, mebel, geyim, toxuculuq, müxtəlif plastik məməlatlar ixrac edilir.
Görəsən, yaranmış vəziyyətdə Çindən gələn məhsullar bahalaşacaq?
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya açıqlamasında İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin(İSİM) sədri Rəşad Həsənov bildirir ki, mövcud durum uzanacağı təqdirdə, Çindən Azərbaycana idxal olunan məhsulların qiyməti birmənalı olaraq bahalaşacaq:
“İstesalat prosesində yaranan gecikmələr, maya dəyəri və nəqliyyat xərclərinin artması bütövlükdə götürdükdə, idxal bazarlarında son qiymət artımlarını şərtləndirən əsas faktorlardan biri kimi çıxış edir. ABŞ və İsrailin İranla apardığı müharibə fonunda bu təsirlər prosesin nə qədər müddətdə davam edəcəyindən asılı olacaq. Enerji resurslarına əlçatanlığın aşağı düşməsi, bu istiqamətdə qiymət artımı təzyiqləri fonunda, iqtisadi fəaliyyətə, istehsalata və xidmətlərin maya dəyərinə təsirinin hansı səviyyəyə qədər olacağı və enerji daşıyıcılarının hansı müddətdə daha yüksək qiymətlə təklif olunacağı birbaşa olaraq müharibənin davametmə müddətindən asılı olacaq”.
Ekspert qeyd edib ki, Azərbaycanın daxili istehlak bazarı əhəmiyyətli şəkildə Çindən idxal olunan məhsullardan asılıdır:
“Son illər ölkədə baş verən inflyasiya təzyiqlərinin əhəmiyyətli hissəsi məhz idxal səbəbindən qaynaqlanır. Bu fonda Çindən Azərbaycana idxal olunan məhsulların qiyməti birmənalı olaraq bahalaşacaq”.
Ekspertin fikrincə, qiymətlərin nə qədər artacağı prosesin gedişindən və davam etmə müddətindən asılı olacaq:
“Yarana biləcək bu vəziyyət daxili bazarda alıcılıq gücünə, ailə büdcəsinin səmərəli idarəedilməsinə və inflyasiya təzyiqlərinin yüksəlməsinə səbəb olacaq”.
Rüfət Sultan, Bizim.Media
