Tatar dili Orta Asiya və digər bir çox ölkənin Rusiya səfirlik və n ümayəndəliklərində istifadə olunan önəmli ünsiyyət dili idi.xa0
İrandan Hindistana qədər bir çox şərq dövlətləri ilə rəsmi yazışmalar Tatar dili ilə aparılırdı. 17-inci əsrdə Tatar türkcəsi, müasir dövrümüzdəki ingilis dili qədər, orta əsrdə Avropadakıxa0 Latın dilləri qədər beynəlxalq dil sayılırdı. Kazan Dövlət Universitetinin proffessoru, tarixçixa0 alim Iskəndər Gilyazov yazırki; son vaxtlar təzyiq altına alınan, məktəblərdə qadağan edilənxa0 Tatar türkcəsi, 17-ci əsrdə Rus dövlətinin rəsmi diplomatik dili olmuşdur. Böyük Türkcü fikirxa0 ustadı Ə. Hüseynzadə “Türk Dilinin Vəzifəsi və Ədəbiyyəsi” əsərində yazır ki, Dünya üzrəxa0 Türk dilindən daha yayqın dil yoxdur və bu gün bu dilin sərhədləri; Mancuriyadan və Sibirinxa0 Uzaq Şərqindən axan Lena çayı sahilindən başlayıb Altay, Karakurum, Pamir, HindKuş, Qafqaz, Krım, Balkanların sonuna qədər genişlənməkdə, Ural Dağlarından Afrikanınxa0 xa0Böyük Səhrasına qədər uzanmaqdadır. Yəni bütün əhatə dairəsi yüksək olan bir dildir.
Bu səbəbə görə Rus hökuməti rəsmi olaraq xarici diplomatiyada Tatar dilindən istifadəxa0 xa0edirdi. Gilyazov yazır ki; bir zamanlar Tatar Dili beynəlxalq bir dil idi Rus Dövləti Şərqinxa0 xa0bütün dövlətləri ilə diplomatik əlaqədə istifadə olunan yeganə dil Tatar dili idi. Rusiyanınxa0 xa0saysız səfirliklərində istifadə olunan tək dil idi Tatar Dili. Misal üçün o dövrün Rus Çarıxa0 xa0Aleksey, Hindistan, Iran, Orta Asiya və bir çox ölkələrlə diplomatik təmaslarını Tatar dilixa0 xa0üzərində qurmuşdu. bu gün bu həqiqətlərdən təəssüf ki, bir çox insanlarımızxa0 xa0xəbərsizdir.
xa0 xa0Sənan Turanlı
