İyulun 5-də Rusiyanın Novorossiysk məhkəməsi ekoloji normaların pozulmasını əsas gətirərək, Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumunun fəaliyyətinin bir ay müddətinə dayandırıb.
Qeyd edək ki, Qazaxıstan neftinin 70%-ə yaxın hissəsi məhz sözügedən konsorsium vasitəsilə məhz Novorossiysk limanı vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarılır.
Lakin bu Qazaxıstan-Rusiya münasibətlərində ilk problem deyil. Belə ki, iyunun 17-də Sankt-Peterburq İqtisadi Forumu çərçivəsində Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Ukraynadakı qondarma respublikları tanımayacağını açıqladıqdan sonra, Kremlin buna cavabı gecikməmişdi. İyulun 18-də Rusiya Qazaxıstan neftinin ixrac üçün daşınmasına məhdudiyyətlər qoyub. Qazaxıstan da öz növbəsində ərazisindən Rusiya kömürünün tranzitini dayandırıb və 1 700 vaqon Rusiya kömürünün üzərinə həbs qoyub.
Bəs, Rusiya-Qazaxıstan münasibətlərinin bu dərəcədə gərginləşməsinə səbəb nədir?
Mövzunu Bizim.Media üçün şərh edən sabiq xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarovun sözlərinə görə, ölkələr arasında gərgin vəziyyət bu ilin yanvar hadisələrindən bəri formalaşmağa başlayıb:
“Bəzən biz Orta Asiyanın ən vacib və əsas oyunçusunu diqqətdən qaçırırıq. Bu Çindir. Biz məsələyə öz mövqeyimizdən baxanda Turandan danışırıq, amma bu ideologiya hələ formalaşma ərəfəsindədir. Onun praktiki səviyyəyə çatması tarixi zaman tələb edir. Amma uzun müddətdir biz görürük ki, Çinin Mərkəzi Asiyadakı fəaliyyəti göz qabağındadır. İlk növbədə iqtisadi baxımdan Çin bu bölgədə çox fəaldır”.
Keçmiş nazirin qənaətinə görə, hazırki gərginləşmə də məhz Rusiya-Çin rəqabətinə əsaslanır:
“Çünki Tokayevin Sankt-Peterburqdakı davranışı onu göstərdi ki, o artıq Çindən hansısa vədlər alıb. Daha əvvəl Çinə rəsmi səfər də baş tutub. Buna görə də, Qazaxıstan Prezidenti özünü kifayət qədər rahat hiss edir. Hesab edirəm ki, hazırki bu proseslər məhz bu hadisələrlə bağlıdır və bunun davamının da olacağını istisna etmirəm”.
Tofiq Zülfüqarov Rusiya-Qazaxıstan gərginləşməsinin gələcək seyri ilə bağlı proqnozlarını da açıqlayıb:
“Rusiyanın hazırda çətin vəziyyətdə olduğunu bütün başa düşür. Çünki indi Moskvanın maraqları Ukraynayla bağlıdır və imkanlar ora sərf olunub. İstisna etmirəm ki, Çinin aktivlik nümayiş etdirməsi də məhz bununla bağlıdır.
Ümumilikdə, Mərkəzi Asiyaya yeni geopolitik oyunçuların cəlb olunması prosesinin şahidi olacağıq. Ümid edirəm ki, hadisələr hərbi konflikt səviyyəsinə qədər gəlib çatmayacaq. Amma rəqabət çox kəskin formada davam edəcək. Oyunçular isə zəifələyən Rusiya, güclənən Çin, ənənəvi olaraq iqtisadi-siyasi mövqeləri güclü olan Qərb və yeni-yeni fəallaşan Turan konsepsiyası”.
Murad Əhmədov, Bizim.Media
