Aslan Sultani: “ABŞ və İran rəsmiləri arasında görüş ləğv oluna bilər” – ÖZƏL

ABŞ və İran atəşkəs mövzusunda razılıq əldə etsə də, tərəflərin bir-birinə qarşı irəli sürdüyü tələblər arasında ciddi fikir ayrılıqları mövcuddur.

Xüsusilə də, müharibə dövründə İranın uranı zənginləşdirməsinə ABŞ-ın sərt reaksiyası olsa da, İran uran zənginləşdirməyə davam edəcəyi bildirilir. Üstəlik, Livan məsələsində də tərəflər arasında ciddi fikir ayrılığı var.

Belə olduğu təqdirdə razılaşma necə əldə ediləcək?

Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-nın suallarını Cənubi azərbaycanlı politoloq Aslan Sultani cavablandırıb. Sultani hesab edir ki, müharibənin bitməsi və yekun razılaşma hələ tam dəqiqləşməyib.

“İranın irəli sürdüyü təkliflərə baxdıqda (istər 10, istərsə də 15 bəndlik təkliflər) onların uyğunlaşdırılmasının olduqca çətin olduğu görünür. Xüsusilə də Hörmüz boğazı məsələsinin necə həll olunacağı sual altındadır. Eyni zamanda ABŞ bazalarının bağlanması və digər məsələlər də müzakirə mövzusudur”.

Sultani hesab edir ki, İrana qarşı sanksiyaların ləğvi isə yalnız ABŞ prezidentindən deyil, daha çox Konqresdən asılıdır:

“Bu səbəbdən bunlar ön şərt kimi irəli sürülür və hələ geniş müzakirə olunmalıdır. Hazırda isə atəşkəs belə tam reallaşmayıb. Həm Livanda, həm də İran ətrafında hücumlar davam edir. Bu vəziyyət davam edərsə və ABŞ-ın tələbləri yerinə yetirilməzsə, İslamabadda keçirilməsi planlaşdırılan görüşün də ləğv olunması ehtimalı var. Ümumilikdə razılaşma məsələsi hələ qeyri-müəyyəndir, çünki heç nə yekunlaşmayıb”.

Sultani hesab edir ki, ABŞ-la yanaşı İsrail amili də mühüm rol oynayır:

“İsraillə bağlı problem həll olunmadan bu prosesin yarımçıq qalma ehtimalı yüksəkdir. Əgər belə olarsa, tərəflər prosesi hərbi yollarla davam etdirməyə meyl edə bilərlər. Hətta “iki həftəlik razılaşma” kimi təqdim olunan məsələnin fonunda quru əməliyyatlarının başlanması ehtimalı da istisna deyil.

Görünən odur ki, İran daxilində də müəyyən qüvvələr bu vəziyyəti fürsət kimi qiymətləndirərək qarşı tərəfə müəyyən imkan yaratmaq niyyətindədir. Eyni zamanda ABŞ tərəfi İranın tam təslim olduğunu iddia edir və bu gün də müzakirələrin davam edəcəyi bildirilir. Lakin ümumi vəziyyət qeyri-müəyyən olaraq qalır”.

Analitik əlavə edib ki, ehtimal olunur ki, proses müəyyən mənada Çinin təzyiqi altında bu şəkildə davam etdirilir:

“Hazırkı mərhələdə konkret nəticə çıxarmaq və qərar vermək hələ tezdir. Çox həssas, riskli və kövrək bir keçid dövründən söhbət gedir. Bu, daha çox müvəqqəti atəşkəsi xatırladır.  Əslində bu vəziyyət müəyyən mənada Rusiya–Ukrayna müharibəsindəki kimi müvəqqəti fasiləni xatırladır.

Danışıqlar davam etsə də, tərəflərin mövqeləri maksimalistdir: həm ABŞ, həm də İran ciddi güzəştlərə getmək istəmir və bu da razılaşmanı çətinləşdirir. İranın irəli sürdüyü şərtləri ABŞ qəbul edərsə, bu, faktiki olaraq geri addım kimi qiymətləndirilə bilər. Bunun baş verməsi isə real görünmür. Bu səbəbdən də münaqişənin yenidən alovlanması ehtimalı yüksəkdir”.

Tehran Orucoğlu, Bizim.Media