2019-cu ilin iyulunda ilk partiyası Türkiyəyə gətirilən S-400 hava hücumundan müdafiə sistemləri Ağ Evin rəsmi Ankaraya qarşı düşmən xislətini ortaya çıxardı. Məsələnin üzərindən iki il keçməsinə baxmayaraq, rəsmi Vaşinqton Türkiyəyə qarşı mövqeyini dəyişmək niyyətində deyil. Əksinə, HHM sistemlərinin daha 2 batareyasının Türkiyəyə gətirilməsinin yenidən gündəmə gəlməsi ABŞ-ın əsas xarici təsir mexanizmi olan sanskiyalar çağırışları etməsinə gətirib çıxarıb.
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Erməni cinayətlərini dağıdan HADRUT YUMRUĞU – 44 günlük savaş barədə 44 cümlə...
ABŞ-ın qorxduğu başına gəldi
S-400 HHM-lərin 2-ci partiyasını 1-cidən fərqləndirən ən önəmli məsələ isə, bu dəfə Rusiya tərəfindən texniki dəstəyin də göndərilməsinin gündəmdə olmasıdır. Belə ki, sözügedən hadisə baş verəcəyi təqdirdə Türkiyə S-400-ləri aktivləşdirə və gələcəkdə müstəqil şəkildə istehsal edə biləcək. Rəsmi Vaşinqtonun anidən belə əl-ayağa düşməsinin də əsas səbəbi məhz budur.
Qeyd edək ki, hələ 2017-ci ildə Rusiya və Türkiyə arasında S-400-lərin satışı ilə bağlı 2,5 milyard dollar dəyərində müqavilə imzalanıb.
Eyni zamanda Rusiyadan HHM-lərin idxalı Türkiyə üçün həyati əhəmiyyətə malik idi. Xüsusilə də, o dönəmdə Suriya və İraqdakı gərgin vəziyyət fonunda rəsmi Ankara ölkənin hava məkanının təhlükəsizliyini qorumaq üçün uzunmənzilli müdafiə sistemlərinə böyük ehtiyac duyurdu.
Rəsmi Ankaranın NATO-dan müttəfiqi olan ABŞ əvəzinə Rusiyanı seçməsinin isə əsas günahkarı elə Ağ Evin özüdür.
Belə ki, rəsmi Vaşinqtonun Türkiyəyə “Patriot” HHM sistemlərinin ixracına veto qoyması rəsmi Ankaranı alternativlərə yönəlməyə məcbur buraxıb. Əslində isə, ABŞ üçün S-400 problemi Türkiyəyə sanksiya bəhanəsi olduğu da hər kəsə məlumdur. Çünki rəsmi Ankaranın digər NATO ölkələri kimi əmrinə müntəzir olacağını gözləyirdi. Əslində Türkiyə 2013-cü ildəki veto qərarının ardından Rusiya ilə əməkdaşlığa başlamaq üçün 4 il səbr etdi. Lakin Ağ Evin arxayınlığı və Türkiyəni öz vassalı kimi görməsi sonda öz başında çatladı.
Vəziyyətin bu cür cərəyan etməsi isə, Türkiyə-Rusiya yaxınlaşmasına gətririb çıxardı.
Bölgənin iki əsas oyunçusu olan Ankara və Moskvanın əməkdaşlığı isə həm iki ölkə üçün, həm də bölgə üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir.
Birincisi, Türkiyənin Rusiyadan S-400-ləri almaqla təkcə öz təhlükəsizliyi üçün önəmli addım atmadı, eyni zamanda bütün dünyaya artıq Qərbin sözü ilə oturub-duran Ankaranın da tarixə qovuşduğunu nümayiş etdirdi. Sözügedən addım Türkiyənin özünü müstəqil güc kimi sübuta yetirməsində ən önəmli addımlardan biri oldu.
İkincisi, Türkiyə və Rusiya arasında hərbi əməkdaşlığını güclənməsi digər sahələrə də təsirsiz ötüşmədi. Son illərdə iki ölkə arasında durmadan artan ticarət dövriyyəsi də bunun əyani sübutudur. Xüsusilə də, Türkiyə üçün sözegədən əlaqələr böyük fayda gətirməkdədir. Belə ki, turizm və enerji təhlükəsizliyi məsələlərində Rusiya rəsmi Ankara üçün əvəzolunmaz tərəfdaşdır.
Üçüncüsü, 2014-cü ildən bəri Qərbin sanksiyaları səbəbindən ağır iqtisadi zərbə alan Rusiya sözügedən əməkdaşlığın nəticəsi olaraq bölgədə NATO-nun əsas gücü olan Türkiyənin sanksiyalarından nəinki qurtulmağı bacardı, eyni zamanda öz qida təhlükəsizliyini təmin etmək istiqamətində mühüm addım atdı.
Dördüncüsü, Kreml və Ankara Suriya, eyni zamanda Liviya böhranlarında qarşı cəbhələrdə yer alsalar belə, bir-birilərinə qarşı təhlükəli həmlələr etməkdən çəkindilər.
Türkiyə-Rusiya yaxınlaşmasının bölgə üçün, xüsusilə də Cənubi Qafqaz üçün mühüm faydalar verməsi gerçəyini də gözardı etmək olmaz.
Əsasən də, Azərbaycan və Ermənistan arasındakı münaqişəli vəziyyətin həllində qeyd olunan əməkdaşlıq özünü bir daha sübut etdi. Təsadüfi deyil ki, Qarabağ münaqişəsi başa çatdıqdan sonra bölgədəki sülhə nəzarət məhz Rusiya və Türkiyənin birgə iştirakı ilə təmin edilib. Eyni zamanda bölgədə komunnikasiya dəhlizlərinin bərpası hər iki ölkə üçün vacib əhəmiyyət daşıdığından regionun gələcək inkişafı üçün də sözügedən yaxınlıq işıqlı gələcək vəd etməkdədir.
Ümumilikdə isə, Cənubi Qafqazda sülhün bərqərar olması ABŞ-ın sanksiyalarından doğan faydanın göstəricisi kimi də qiymətləndirilə bilər.
Murad Əhmədov, Bizim.Media
Qeyd: Material Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanmışdır.
