Cənubi Qafqazın müharibədən sonrakı reallığının əsas parçalarından olan Zəngəzur dəhlizi məsələsi haqqında yeni mülahizələrə və açıqlamalara tez -tez rast gəlirik. Səsləndirilən fikirlər birmənalı olmasa da, mövzunun tez-tez gündəmə gəlməsi dəhlizin nə qədər önəmli olduğunu göstərmək üçün yetərlidir.
Eyni zamanda, Zəngəzur ərazisindən keçəcək kommunikasiya xətlərinin sadəcə region üçün zəruri problem olmadığı da məlumdur. Belə ki, sözügedən proyektlə bağlı fərqli aktorların birtərəfli olmayan mövqelərinin olduğu da danılmazıdır. Bu səbəbədən də, Zəngəzur koridoru haqqında toqquşan maraqları bir-bir nümayiş etdirməkdə fayda var.
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Şərqi Zəngəzur İqtisadi Rayonu - Azərbaycan dövlətinin MESAJI
Əvvəlcə başlayaq baş rol oyunçularından
Azərbaycan və Türkiyə üçün dəhlizin açılmasının nə qədər önəmli olduğuni yenidən xatırlatmağa, yəqin ki, ehtiyac yoxdur. Eyni zamanda Ermənistanın da maraqlarına uyğun olan sözügedən məsələdə birmənalı münasibətin olmamasının səbəbi isə, Ermənistan hökumətinin Rusiya-Qərb arasında gedib-gəlməsindən qaynaqlanır.
Rusiya
Rusiya tərəfinin isə məsələdə maraqlı olduğunu söyləyə bilərik. Ümumi olaraq, dəhlizin açılması şimal qonşumuzun ərazisindən keçən “Şimal” marşrutuna alternativ kimi meydana çıxsa da, rəsmi Moskva bu yağlı tikədən də özünə pay almağı bacarıb. Belə ki, Zəngəzur ərazisinin hazırda Ermənistandan ödənişsiz icarəyə götürən Rusiyanın faktiki nəzarətində olduğu məlumdur.
Gürcüstan
Gürcüstan üçün isə, Zəngəzur ərazisindən kommunikasiyaların bərpası, o qədər də, əlverişli deyil. Çünki yaradılacaq dəhliz Gürcüstanın logistik əhəmiyyətini xeyli azaldacaq. Bakı-Tiblisi-Qars marşrutundan 344 km daha qısa olan adıçəkilən layihə, təbii ki, yük daşınmalarında əsas istiqamətə çevriləcək və nəticədə Gürcüstan ciddi gəlirlərdən məhrum olacaq.
İran
Regionun digər ölkəsi olan İran isə məsələdən narazı olsa da, ciddi etirazla çıxış etmək iqtidarında deyil. Tehranın susqunluğunun səbəbi isə Çin faktorudur. Belə ki, rəsmi Pekinin böyük investisiyaları və İran neftinin əsas alıcısı olması səbəbindən asılı duruma düşmüş cənub qonşumuz Zəngəzur koridorunda ən maraqlı tərəflərdən olan Çinin sözünün üstünə söz söyləyə bilmir.
Çin
Rəsmi Pekinin dünya liderinə çevrilmək yolunda əsas hədəflərindən biri olan Avropa ilə iqtisadi əlaqələrin inkişafı üçün Zəngəzur dəhlizi önəmli rola malik olacaq. Belə ki, Çinin ilbəil artan ixrac potensialı səbəbindən istehsal etdiyi məhsulları daha sürətlə Avropaya çatdıracaq marşrutlara böyük ehtiyacı başadüşüləndir. Bu səbəbdən də İranın Bəndər-Abbas limanı ilə yüklərin daşınmasının rentabelliyinin aşağı olması, rəsmi Pekini Mərkəzi Asiya-Xəzər-Azərbaycan xəttinə yönləndirib. Azərbaycandan Avropaya çıxış üçün ən qısa yol kimi isə Zəngəzur dəhlizi səhnəyə çıxır.
Qərb
Zəngəzur koridorunun açılmasına qarşı çıxan tərəflər isə, məhz Çinin güclənməsini istəməyən ABŞ və Avropa Biriyidir. Öz təkqütblü dünyalarının dağılmasından narahat olan sözügedən tərəflərin "Ermənistanın ərazi bütövlüyü pozulur",- deyə hay-həşir salmalarının əsas səbəbi də erməni lobbisindən daha çox, Çin faktorudur.
Böyük Britaniya
Lakin Qərbin digər güclü ölkəsi Böyük Britaniya məsələyə bir qədər fərqli yanaşır. “Brexit”lə Avropa Birliyindən ayrıldıqdan sonra Asiya ölkələri ilə, o cümlədən Çinlə əlaqələri nəzərəçarpacaq dərəcədə artıran Birləşmiş Krallıq Zəngəzur məsələsinə isti yanaşır.
Eyni zamanda İngiltərənin Azərbaycanla da iqtisadi əlaqələrinin yüksək səviyyədə olması, Britaniyanın sözügedən məsələdə müsbət fikir sahibi olmasında həlledici rola malikdir.
Ümumilikdə isə, böyük dövlətlərinin maraqlarının toqquşma meydanına çevrilən Zəngəzur dəhlizi məsələsinin lehinə səs verənlərin məqsədlərinə çatacaqları gün elədə uzaq deyil.
Murad Əhmədov, Bizim.Media
