Xəbər verdiyimiz kimi martın 5-də Ankarada İğdır-Naxçıvan qaz kəmərinin videobağlantı formatında açılış mərasimi keçirilib. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın videoformatda qatıldığı bu mərasim Türkiyə-Azərbaycan əlaqələrində yeni bir səhifədir. Çünki bu layihə birbaşa olaraq iki ölkə iqtisadiyyatını daha sıx şəkildə bir-birinə bağlayır.
Əməkdaşlıqda yeni səhifə
Əgər əvvəllər Türkiyə Azərbaycan üçün bir tranzit ölkəsi idisə, artıq İğdır-Naxçıvan layihəsindən sonra vəziyyət tam fərqli forma alır. Daha dəqiq desək, iki ölkənin iqtisadi-sosial həyatı bir-birinə inteqrasiya edir. Bu layihə iki ölkə iqtisadiyyatının bir platformaya çıxarılmasında ilk addımdır. Bu həm də Türk dünyasının iqtisadi həyatı üçün bir başlanğıcdır.
Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev açılış mərasimində bunu xüsusilə qabardıb:
“Bizim birgə həyata keçirdiyimiz enerji layihələrimiz, eyni zamanda, nəqliyyat layihələrinin reallaşmasına da imkan verdi. Bu gün Türkiyəni Azərbaycanla birləşdirən Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu çox gözəl üstünlüklər təmin edir, həm ölkələrimiz üçün, həm daha geniş coğrafiya üçün. Xüsusilə Türk dünyasını birləşdirmək üçün bu nəqliyyat bağlantısının çox böyük mənası, çox böyük faydası var və təbii olaraq, Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı birlik, qardaşlıq bütün Türk dünyasına böyük bir töhfədir”.
Yəqin ki, bundan sonra həm Türkiyə, həm də digər Türk dövlətləri ilə birgə iqtisadi layihələri daha çox görəcəyik. Bu isə Türk dövlətləri üçün yeni imkanlar açır, böyük perspektivlər vəd edir.
İğdır-Naxçıvan qaz kəmərinin strateji önəmi
Bu kəmərin təməli 25 sentyabr 2023-cü ildə Prezidentlər İlham Əliyev və Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən qoyulmuşdu. Tikinti işləri cəmi 1,6 ilə uğurla başa çatdırıldı.
Etiraf etməliyik ki, İğdır-Naxçıvan qaz kəməri region üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu layihə, ilk növbədə, Naxçıvanın enerji təminatını yaxşılaşdıraraq qaz təchizatının dayanıqlılığını artıracaq. İğdırdan Sədərək rayonuna qədər uzunluğu 97,5 kilometr olan boru kəmərinin 17,5 kilometri Azərbaycanın, 80 kilometri isə Türkiyənin ərazisindən keçir. Kəmər gündə 2 milyon kubmetr, ildə isə 730 milyon kubmetr qaz ötürmək gücünə malikdir ki, bu da Naxçıvanın qaz tələbatını əsasən ödəyir. Bununla da muxtar respublikanın yalnız bir mənbədən asılılığı aradan qalxacaq, enerji tədarükü şaxələnəcək və enerji təhlükəsizliyi daha da möhkəmlənəcək.
Nəzərə alaq ki, əvvəllər İran vasitəsilə həyata keçirilən qaz tədarükü Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyini müəyyən risklərlə üz-üzə qoyurdu. Yeni kəmər bu riskləri minimuma endirərək Azərbaycanın öz resursları vasitəsilə muxtar respublikanı birbaşa təbii qazla təmin etməsinə şərait yaradacaq.
Bu addım, eyni zamanda, Azərbaycanın Türkiyə ilə strateji tərəfdaşlığını daha da gücləndirir. İran üçün isə bu kəmərin istifadəyə verilməsi iqtisadi və siyasi təsir alətlərindən birinin zəifləməsi deməkdir. İndiyə qədər İran Naxçıvanın qaz təminatında mühüm rol oynayırdı və bu mövqedən istifadə edərək Azərbaycanla münasibətlərdə təzyiq vasitəsi kimi çıxış etməyə səy göstərirdi. Lakin yeni kəmərin işə düşməsi ilə İranın bu təsir imkanları əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq.
Uduzan yenə Ermənistan oldu
Ermənistan növbəti dəfə mühüm bir regional layihədən kənarda qaldı. Regionun nəqliyyat və enerji şəbəkələrinə inteqrasiya əvəzinə destruktiv siyasət yürüdən bu ölkə dalana dirənib.
Halbuki İrəvan konstruktiv yanaşma nümayiş etdirməklə Cənubi Qafqazda əməkdaşlıq imkanlarından faydalana bilərdi. Lakin Azərbaycan və Türkiyənin iştirakı ilə reallaşan bu və digər irimiqyaslı layihələr Ermənistanın regional iqtisadi və enerji əməkdaşlığından daha da təcrid olunmasına gətirib çıxarır.
Nəticə etibarilə, İğdır–Naxçıvan qaz kəməri Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyini gücləndirən, Azərbaycanın enerji strategiyasını möhkəmləndirən və regionda geosiyasi dinamikanı dəyişən mühüm bir layihədir.
Layihənin regional əhəmiyyəti
Bu layihə həm də region dövlətlərinə və beynəlxalq aləmə bir mesajdır ki, Azərbaycanla Türkiyə ancaq regionun rifahı və sabitliyi üçün çalışır. Təsadüfi deyil ki, mərasimdən sonra Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Azərbaycanın dövlət başçısı İlham Əliyevlə görüşü ilə bağlı paylaşımında qeyd edib:
“Türkiyə-Azərbaycan sülhün, əmin-amanlığın, firavanlığın tərəfindədir. Biz sadəcə olaraq regionumuzda sülh istəyirik, əməkdaşlıq, birlikdə inkişaf etmək istəyirik. İnşallah, bundan sonra regional sülh, firavanlıq və əmin-amanlıq üçün hər cür layihələri birlikdə həyata keçirmək əzmindəyik”.
Ona görə də İğdır-Naxçıvan qaz kəmərinin açılışı sosial layihədən daha çox geosiyasi hadisədir. Bu layihə regionda yeni reallıqlar yaradacaq və həm Azərbaycanın, həm də Türkiyənin siyasi-iqtisadi gücünə yeni güc qatacaq.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
