Beynin inkişafını idarə edən əsas gen müəyyən edildi

Leybnits Primat Tədqiqatları İnstitutunun alimləri müəyyən ediblər ki, ARHGAP11A geni insan beyninin inkişaf edən toxumasında unikal hüceyrə strukturunun formalaşmasında əsas rol oynayır.

Bizim.Media xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri Cell Reports jurnalında dərc olunub.

Alimlər izah edirlər ki, insan beyni digər heyvanların beynindən geniş qabıq, mürəkkəb quruluş və hüceyrə müxtəlifliyi ilə fərqlənir. Bu xüsusiyyətlər inkişaf dövründə – kök hüceyrələrin sinir və köməkçi hüceyrələr yaratdığı ventrikulyar zonada formalaşır. Hüceyrələrin lazımi qatlara bölünməsi və hərəkət etməsi üçün onlar sitoskeleti — formalarını və inkişaf istiqamətini müəyyən edən daxili “çərçivəni” davamlı şəkildə yenidən qururlar.

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, ARHGAP11A məhz bu prosesləri idarə edir. Gen düzgün işlədiyi zaman kök hüceyrələr orientasiyasını qoruyur, yerindən tərpənmir və lazım olan sürətlə bölünür. Gen olmadıqda isə hüceyrələr toxumanı vaxtından əvvəl tərk edir və neyronlara çevrilir. Bu isə kök hüceyrə ehtiyatının sürətlə tükənməsinə və beynin yetişməsi və sabitliyi üçün vacib olan dayaqlı (köməkçi) hüceyrələrin çatışmazlığına səbəb olur.

Tədqiqat orqanoidlər üzərində — kök hüceyrələrdən laboratoriya şəraitində yetişdirilmiş insan beyni modellərində aparılıb. Bu modellər ARHGAP11A geninin fəaliyyətinin pozulmasının inkişaf edən beyin toxumasının quruluşunu necə dəyişdirdiyini əyani göstərib. Həddindən artıq aktiv siqnal yollarının qısamüddətli bloklanması bəzi defektləri qismən aradan qaldırıb. Bu isə prosesə müəyyən mənada nəzarət etməyin mümkün olduğunu göstərir.

Alimlərin sözlərinə görə, siçan toxumalarında analoji dəyişikliklər müşahidə olunmayıb. Bu fakt insan beyninin inkişafının unikal mexanizmlər üzərində qurulduğunu və onları öyrənmək üçün ən effektiv modelin məhz insan orqanoidləri olduğunu təsdiqləyir.

Tədqiqat beyinin inkişaf qüsurları — mikroensefaliya və neyron heterotopiyaları kimi pozuntuların genetik səbəblərini daha yaxşı başa düşməyə imkan verir. Müəlliflərin fikrincə, əldə olunan nəticələr gələcəkdə dəqiq diaqnostikanın və nadir beyin xəstəliklərinin müalicəsi üçün yeni yanaşmaların inkişafına yol aça bilər. (Mənbə: Gazeta.ru)

Bizim.Media