İran-İsrail qarşıdurması qlobal bazarları “VURUR” – Dünya iqtisadi böhran təhlükəsilə ÜZ-ÜZƏ

İran və İsrail arasında artan hərbi qarşıdurma regionda gərginliyi maksimum səviyyəyə çatdırır və bu, iqtisadi sahədə də ciddi narahatlıqlara yol açır. Hər iki ölkənin strateji mövqeyi və enerji resursları baxımından əhəmiyyətim üharibənin region iqtisadiyyatına geniş təsir göstərə biləcəyi istisna edilmir.

İran-İsrail müharibəsi region iqtisadiyyatına necə təsir edəcək?

Mövzu ilə bağlı iqtisadçı Eldəniz Əmirov Bizim.Media-ya danışıb. O, bildirib ki, İsrail-İran hərbi qarşıdurması neft bazarını sarsıdıb.


“Brent markalı neftin qiyməti bir neçə gun ərzində 10%-dən çox bahalaşaraq əvvəlcə 75.15 dollar səviyyəsinə, daha sonra 76.94 dollara çatıb. Xam neft fyuçersləri 13%-ə qədər artıb. ABŞ-ın VIX indeksi son 3 həftənin maksimumuna qalxıb, sərmayəçilər isə səhmlərdən çıxaraq qızıla və dövlət istiqrazlarına yönəlir. Münaqişə Hörmüz boğazı ətrafında təhlükəni artırır. Gündəlik 18–20 milyon barel neft bu boğazdan keçir ki, bu da dünya neft ticarətinin 20%-i deməkdir.

İranın boğazı bağlama təhdidi neftin qiymətində daha kəskin sıçrayış yarada bilər.

BVF hesablamasına görə, neftin 10% bahalaşması inkişaf etmiş ölkələrdə inflyasiyanı 0.4 faiz bəndi artırır. LNG bazarı da risk altındadır. Qətər və BƏƏ-nin bütün maye qaz ixracatı Hörmüz boğazından keçir və bu, qlobal LNG ticarətinin 1/5 hissəni təşkil edir. İran üzərindən keçən marşrut bağlansa, Çin və Hindistan alternativ mənbələrə yönələcək, bu da digər bazarlarda qiymətləri yuxarı çəkacək. Çünki, İran sanksiyada olsa belə bu iki ölkə, ələxsus da Çin öz neft ehtiyacının ciddi bir hissəsini İran hesabına təmin edir.

Aviasiya sektorunda da gərginlik var.

İran, İsrail, İraq və İordaniya hava məkanlarını bağlayıb. Bir neçə beynəlxalq aviaşirkət regiona uçuşları dayandırıb, Təl-Əvivdən sərnişinsiz təyyarələr Kipr və Avropa şəhərlərinə yönləndirilib. Marşrut dəyişiklikləri səyahət vaxtını uzadır, yanacaq xərclərini artırır və sığorta risklərini böyüdür. Bu isə ciddi həm logistik xidmətlərdə, həm də turizm üzrə qiymət artımlarına səbəb olur”.

Onun sözlərinə görə, ticarət yolları və dəhlizlər də təhlükə altındadır. Münaqişə sığorta haqlarını artırır, gecikmələr və daşınma xərcləri isə son nəticədə istehlakçının ödədiyi qiymətlərə təsir edir.

“Hörmüz boğazı yalnız enerji deyil, həm də konteyner yükləri, o cümlədən məişət texnikası və istehlak malları üçün əsas dəhlizdir. İsrail daxilində də vəziyyət heç də rahat deyil, panika əlamətləri artır. Şekel dollar qarşısında 2% dəyər itirib. Supermarketlərdə izdiham yaşanır. Məlumatlara görə, əksər alış- veriş şəbəkələrində alış səviyyəsi 300% artıb, bəzi məhsulların rəfləri boşalıb.

Barclays və EY-Parthenon isə bu qarşıdurmanı “qlobal tənəzzülə səbəb ola biləcək ssenari” adlandırır. Neftin bahalaşması yanacaqla yanaşı, ərzaq, daşınma və istehsal xərclərində də artıma səbəb olacaq”,- deyə ekspert fikrini yekunlaşdırıb.

Ayşən Rəhim, Bizim.Media