Çoxdandır ki, toylarımızda “Vağzalı” sədası eşidilmir. Bu möhtəşəm musiqini qəribə melodiyalar, daha çox da “Mendelson marşı” əvəzləyib. Bu musiqi toylarda çox səsləndiyi üçün onu həm də “Toy marşı” kimi təqdim edirlər.
Bəs, “Toy marşı” necə yaranıb?
Marşın müəllifi alman bəstəkarı Feliks Mendelsondur. O bu musiqini toy üçün yox, teatr səhnəsi üçün yazıb. Belə ki, bəstəkar 1843-cü ildə Uilyam Şekspirin tamaşaya hazırlanan "Yay gecəsində yuxu" əsərinə müxtəlif musiqilər bəstələmək üçün sifariş alır. Əbədi sevginin gələcək simvolu ilk dəfə komediyanın qəhrəmanlarının “eşşək toyu”nda eşidilir.
Məşhur tamaşada belə bir səhnə var ki, elflərin kralı arvadı Titaniya ilə mübahisə edir və qəzəbli bir şəkildə tabeliyində olan işçiyə kraliçanın gözlərinə sehrli iksir tökməyi əmr edir ki, o, ilk qarşılaşdığı insana aşiq olsun. Sonra var səsi ilə qışqırır:
“Eşq pisdir, sevəcəksən, eşşək”.
Təbii ki, kraliça ilə ilk rastlaşan yük heyvanı deyil, eşşək başlı usta idi. Mendelson melodiyasının ilk versiyasını müşayiət edən tamaşanın məhz bu epizodu idi.
Deyilənə görə, bəstəkar məhəbbət süitası yazmaq fikrində deyilmiş və yeni evlənənlərin komik vəziyyətini qəsdən ironikləşdirib. Buna görə də, marşın ilk səsləri incə etiraflardan çox qəzəbli zərbələrə bənzəyir. Axı elflərin kor kraliçası eşşəyə ərə gedir!
Amma Şekspirin pyesini səhnələşdirilməsini sifariş edən Prussiya kralı IV Fridrix Vilyam tamaşadan razı qalıb. Nəzərə alaq ki, “Yay gecəsində yuxu” həmin dövrdə Almaniya, İtaliya və Böyük Britaniyada uğurla səhnələşdirilib. Sonra isə 15 il bu möhtəşəm musiqi unuduldu.
“Toy marşı” ilk dəfə kimin toyunda səslənib?
166 il əvvəl, 1858-ci ilin yanvar ayının 25-də Londonun ən qədim saraylarından birində 17 yaşlı Britaniya şahzadəsi Viktoriya Adelaida Mari Luiza Prussiyanın vəliəhdi, 25 yaşlı III Frederikə əbədi sevgisini etiraf edib. Lakin şahzadənin mərasim üçün seçdiyi musiqi olmasaydı, bu hadisə yalnız nəcib bir ailənin ailə tərcümeyi-halının səhifələrində qalardı. Bu, möhtəşəm musiqi isə alman bəstəkarı Feliks Mendelsonun “Toy marşı” idi.
Məhz həmin tarixdən başlayaraq bu melodiyanı nikahla əlaqələndirməyə başlayıblar. Beləcə bütün toy və nikah mərasimlərində bir qayda olaraq “Toy marşı” səslənməyə başladı...
Toy marşının ikinci həyatı
Gənc gəlinin mərasim üçün Mendelsonun marşını seçməsi təsadüfi deyildi. Viktoriyanın musiqiyə böyük sevgisi var idi. Bir çox bəstəkarları şəxsən tanıyırdı və teatr premyeralarında iştirak edirdi. Evlilik həyatının ilk günü o, "Lohenqrin" operasından Vaqnerin "Toy xoru"nu və Mendelsonun "Toy marşı"nı seçib. Birinci melodiya ilə gəlini qurbangaha aparırlar, ikinci ilə isə cütlük kilsəni tərk etdi. Beləcə, “Toy marşı” toyların saundtrekinə çevrildi. Bu musiqi III Frederikin şəxsi həyatında öz izini buraxdı. Gələcək kral ölümünə qədər 30 il həyat yoldaşı ilə xoşbəxt yaşadı. Onların dörd oğlu və dörd qızı oldu.
Xoşbəxt evlilik və Mendelsonun qarşılıqsız sevgisi
Nəzərə alaq ki, bu musiqi gənc Feleksə çox böyük uğur gətirdi. 17 yaşındaykən o artıq məşhur alman bəstəkarı kimi tanınırdı. Onu məşhur Frankfurt evlərində qəbul edir, əsərlərini sifariş verirdilər. Üstəlik, o çoxsaylı tədbirlərə dəvət alırdı.
Mendelson gələcək həyat yoldaşı ilə də belə sosial tədbirin birində tanış oldu. Qız Frankfurtun nüfuzlu ailələrinin birində böyümüşdü. Cecilia Jeanrenot bəstəkardan 8 səkkiz yaş böyük idi. Onların aralarında münasibət başlarır və tezliklə cütlük toy etməyə hazırlaşır. Ancaq XIX əsrin dini ənənələrinə görə, Hugenotların başqa dinlərin nümayəndələri ilə evlənməsi qadağan idi. Cecilia Jeanrenot Hugenot, Feliks Mendelson isə yəhudi idi.
Bu, Hugenotlar arasında qəbul edilmədiyi üçün qız dinini dəyişməli olur.
Bəyin peşəsinə baxmayaraq, Feliks Mendelson və Cecilia Jeanrenotun toyunda heç bir melodiya ifa edilməyib. 1836-cı ildə Frankfurtda evlənən cütlük 10 il birgə, mehriban yaşayıb.
Lakin qəfil gələn eşq hər şeyi dəyişdi.
Belə ki, böyük bəstəkar teatrdakı karyerasında yaxından köməklik edən İsveç opera müğənnisi Cenni Lindlə eşq yaşamağa başlayır. Mendelson sevgilisinə ailəni tərk edəcəyini, onunla birlikdə Amerikaya qaçacağını və evlənəcəyini vəd etsə də, müğənni ondan imtina edir.
Bəstəkar dərin depressiyaya düşür. Lakin bunun öhdəsindən gəlməyi bacarır və "Toy marşı" kimi dünya musiqisinin klassikinə çevrilən “E minorda unikal skripka” konsertini yazır.
Mendelson 1847-ci ildə uğurlu karyerasının ikinci dalğasını yaşamadan vəfat edib. Çox erkən vəfat etsə də o, Almaniyanın ən yaxşı və istedadlı bəstəkarlarından biri hesab olunur.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
