Dünyada ət sürətlə bahalaşır. Belə ki, BMT-nin ət qiyməti indeksi 127.3 bənd təşkil edərək iyun ayı ilə müqayisədə 1,2 faiz artıb.
Bu barədə BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) hesabatında məlumat verilib. Bildirilib ki, bu göstərici indiyədək qeydə alınan ən yüksək səviyyədir.
Qeyd edək ki, iribuynuzlu heyvan və quş əti qiymətləri əsasən Çin, ABŞ və ixrac tərəfdaşlarından gələn tələbin artması ilə yüksəlib. Donuz əti qiymətləri isə Avropa İttifaqındakı zəif tələbat və yüksək tədarük səbəbindən azalıb.
Təbii ki, dünyada ətin bahalaşması ölkəmizə də təsirsiz ötüşmür.
Son zamanlar ətin qiyməti durmadan artır. Hətta yay aylarında belə ətin qiymətində artım dinamikası var. Bunun bir səbəbi yerli istehsalın azalmasıdırsa, digər səbəbi dünya birjalarında dəyişən qiymətlərdir.
Məlumdur ki, yerli ehtiyacları ödəmək üçün xaricdən də ət alırıq. Özü də böyük ölçüdə. Lakin bütün təşəbbüslər insanların ətə olan ehtiyaclarını tam ödəmir. Üstəlik, dabaq xəstəliyi səbəbindən məhdudiyyətlərin tətbiqi qiymətlərin daha da yüksəlməsinə səbəb olub.
Alternativ təklif - süni ət
Ona görə də inkişaf etmiş ölkələr bitki mənşəli süni ətin istehsalına başlayıb. ABŞ artıq 3 ildir ki, istehlakçlara süni ət təklif edir.
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli deyir ki, ABŞ-da bitki mənşəli “süni ət” (plant-based meat) satışının genişlənməsi, həm qlobal ərzaq bazarındakı qiymət artımları, həm də istehlakçı davranışlarındakı dəyişikliklərlə birbaşa əlaqəlidir:
“Son illərdə ABŞ və dünya üzrə real ətin qiymətləri həm yem xərclərinin, həm də logistika və iqlim faktorlarının təsiri ilə yüksəlib. Belə şəraitdə bitki mənşəli alternativlərin maya dəyəri daha stabil olur. Çünki onlar taxıl, noxud, soya kimi daha sabit bazar xammalından istehsal edilir. İstehlakçılar üçün bu məhsullar daha ucuz və davamlı seçim kimi görünür. Bu, süni ət bazarına iqtisadi baxımdan “əlverişli giriş nöqtəsi” yaradır.
Süni ət təşəbbüsləri həm də ekoloji davamlılıq arqumenti ilə əsaslandırılır.
Heyvandarlıq sektoru qlobal istixana qazlarının təxminən 14-15%-ni yaradır. Bitki mənşəli ət istehsalı isə həm az su, az torpaq, həm də daha az enerji tələb edir. Bu baxımdan, ABŞ-da bu təşəbbüs həm “yaşıl iqtisadiyyat” trendlərinə, həm də iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə siyasətinə uyğun gəlir. Nəzərə alaq ki, süni ət daha çox gənclər, veqan və ya vegeterian həyat tərzini seçənlər, sağlam qidalanmaya üstünlük verənlər arasında populyarlaşıb”.
Artan tələbat və qiymət fonunda ölkəmizdə də süni ətin istehlakına başlanıla bilərmi?
Müsahibimiz qeyd edir ki, Azərbaycanda son illərdə ət qiymətləri davamlı artım göstərir:
“Bu şəraitdə süni ət məhsulları bazara alternativ və nisbətən sabit qiymətli məhsul kimi daxil ola bilər. Əgər onun qiyməti real ətə nisbətən 20–30% ucuz olarsa, xüsusilə şəhərdəki müştərilər arasında maraq yarada bilər.
Burada əsas maneə dad və ənənəvi qidalanma vərdişləridir. Azərbaycan mətbəxində ət əsas yer tutur. Bununla belə insanların bir qismi “süni” və ya “bitki mənşəli” ətə etibar etməyə bilər. Yəni bu məhsulların bazara çıxışı üçün maarifləndirmə və reklam kampaniyaları, daddan və tərkibdən güzəştə getməyən məhsul keyfiyyəti vacibdir.
Əgər dad baxımından real ətə çox yaxın olarsa, xüsusilə gənc və şəhərli istehlakçılar arasında qəbul edilə bilər. Əgər doğru şəkildə təqdim olunsa, süni ət Azərbaycanda da qısamüddətli dövrdə bahalaşmaya qarşı alternativ məhsul, uzunmüddətli dövrdə isə davamlı ərzaq strategiyasının bir hissəsi ola bilər. Amma bunun üçün əsas məsələ — istehlakçının etimadını qazanmaq və yerli istehsal bazasını formalaşdırmaqdır”.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
