Artıq bir neçə gündür ki, Rusiyanın 4 regionunda, yəni Tatarıstan, Dağıstan, Çeçenistan və Başqırdıstanda, islam bankçılığı test rejimində tətbiq olunur.
Bu bölgələrdə “birgə bankçılıq” kimi də tanınan islam bankçılığının “hüquqi prosesi” qanun qəbul olunandan sonra başlayıb.
Ən azı 3 trilyon dollarlıq qlobal ölçüsü olan İslam bankçılığı sisteminin 2 il ərzində sürətlə böyüməsi gözlənilir. Qanuna görə, sınaq müddəti 2025-ci il sentyabrın 1-dək davam edəcək və Rusiya Bankına regionların siyahısını genişləndirmək səlahiyyəti veriləcək.
“Sberbank”ın baş vitse-prezidenti Oleq Qaneyev bildirib ki, islam ekosistem bazarının həcmi qlobal miqyasda 7,7 trilyon ABŞ dollarına çatacağı gözlənilir.
Bununla bağlı Bizim.Media-ya fikirlərini açıqlayan bank sektoru üzrə hüquqşünas Əkrəm Həsənov bu sistemin 10-15 il əvvəl Rusiyada mövcud olduğunu bildirib:
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Azərbaycanda İslam Bankı hansı səbəbdən yaradılmır? – Deputatın təklifinə CAVAB
“Xeyli müddətdir ki, Fransa, İngiltərə və ABŞ kimi ən inkişaf etmiş ölkələrdə də mövcuddur, böyük uğurla fəaliyyət göstərir və sahibkarların aldığı vəsaitlərlə bağlı işlər tam şəffaf şəkildə həyata keçirilir. Buna görə də həm sahibkar, həm də bank maliyyə axınına nəzarət edə bilirlər”.
Hazırda bu ölkədə bank qanunvericiliyinin buna tam uyğunlaşmadığını və İslam bankçlığının nəzərdə tutulmadığını söyləyən ekspertin sözlərinə görə, bununla belə, qanunla qadağan edilməyən hər bir fəaliyyət növü ilə məşğul olmaq mümkündür:
“Post-sovet ölkələrindən yalnız Qazaxıstan və Qırğızıstan qanunvericiliyində, İslam bankçılığı ilə bağlı müddəalar yer alıb. Rusiya hökuməti İslam ölkələrindən böyük maliyyə cəlb etmək üçün belə bir vasitəyə əl atır”.
İslam bankçılığının digər bank sistemlərindən kəskin fərqləndiyini deyən Ə.Həsənov səbəbini faiz və sələmin olmaması ilə əlaqələndirdi:
“Bu sistemlə verilən kredit İslamın və şəriətin qadağan etdiyi fəaliyyət növləri ilə məşğul ola bilməz. Əsas da insanlara verilən kreditlərin üzərinə faiz qoyula bilməz. Bu bankçılıq şərikçilik üzərində qurulub. Belə ki, kimsə, bu sahəyə pul qoyursa, deməli, bankın məfəətinə də şərik olur və əldə edilən qazancdan ona da pay ayrılır. Yaxud, bank kiməsə biznes üçün kredit verirsə, deməli, ona şərik olur və həmin şəxsin əldə etdiyi qazancdan öz gəlirini götürür. Bu baxımdan, çox yaxşı sistemdir”.
Ekspert vurğulayıb ki, ancaq Azərbaycanın bank qanunvericiliyində bununla bağlı heç nə yoxdur:
“Əslində ölkəmizdə də buna ciddi ehtiyac var. Ancaq Mərkəzi Bankın keçmiş rəhbərliyi nəyəsə görə diqqət yetirməyib. Yeni rəhbərlik isə bu məsələ ilə ciddi məşğul olacağını bildirir”.
Adətən, Azərbaycan kimi ölkələrdə bu model işləmir. Çünki vergi, maliyyə və auditor hesabatları yanlışdır. Tutaq ki, bir sahibkar öz biznesi üçün İslam Bankından 1 milyon manat dəyərində kredit götürür. Əgər sistem adını çəkdiyim ölkələrdə olduğu kimi şəffaf və açıq olmasa, sahibkar bankı aldada bilər. Yəni, banka biznesinin iflasa uğradığı və əlindəki bütün vəsaitlərin yox olduğu ilə bağlı yalan məlumat verəcək. Bank da sistem olmadığı üçün bunu yoxlaya bilməyəcək. Hətta bankların yaydığı hesabatlar bəzən həqiqətə uyğun olmur”.
Ekspert təklif edir ki, ölkədə də bu sistemin iş salınması üçün ilk növbədə qanunvericilikdə dəyişikliklər edilsin:
“Əgər belə olarsa, bu fəaliyyət növünə sərbəstlik verilərsə və şəffaflıq təmin olunarsa, İslam Bankçılığı ölkəmizdə də inkişaf edəcək. Bundan başqa, ölkəmiz üçün ilk növbədə insan haqları baxımından çox vacibdir. Ona görə ki, bizdə çox insan dini inancına və əqidəsinə görə faizlə işləmək istəmir. İkincisi, dövlət təhlükəsizliyi baxımından vacibdir. Elə insanlar var ki, faiz olduğuna görə, ənənəvi banklarla işləmək istəmirlər və bunu haram hesab edirlər.
Ola bilsin ki, bir qrup radikal dindar qeyri-rəsmi maliyyə təşkilatlarında öz biznesləri və ya məqsədləri üçün böyük vəsaitlər cəlb edə, başqalarını da bura cəlb etmək üçün bu təşkilatın dinə və şəriətə uyğun fəaliyyət göstərdiyini, haramçılığın olmadığını bildirə bilər. Üstəlik, həmin vəsaitləri terrorçuluq və digər qanunsuz məqsədlər üçün istifadə edə bilərlər. Əgər İslam bankçılığı olarsa, bütün dindarların pulları dövlətin nəzarətində olacaq.
Üçüncü məsələ odur ki, ənənəvi banklarla işləmək istəməyən insanlar əllərindəki pulları bu banka yatıracaq ki, bu da iqtisadiyyatın inkişafı baxımından müsbət addım olacaq.
Sonuncu üstünlüyü isə odur ki, digər İslam ölkələri də bu sistemi maliyyələşdirməyə başlayacaqlar. Bu da xarici investisiyanın ölkəyə cəlb edilməsi baxımından vacibdir”.
Rövşən Ziya, Bizim.Media
