Macarıstanda Madyar DÖNƏMİ – Budapeştin xarici siyasəti necə dəyişəcək? – ÖZƏL AÇIQLAMA

Macarıstanda Tisa Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi fonunda ölkənin son 16 ildəki xarici siyasətində dəyişikliklərin olacağı gözlənilir. Partiyanın seçki kompaniyasına nəzər yetirdiyimiz zaman, Orban admtrasiyasından fərqli yol izləyəcəkləri qənaətinə gəlmək olur.

Tisa Partiyası öz proqramında xarici siyasət üzrə bir neçə əsas məqsəd müəyyənləşdirib:

- Macarıstanın Avropa İttifaqı və NATO üzvlüyünə, eləcə də hüququn aliliyinə əsaslanan beynəlxalq nizama sadiqliyinin gücləndirilməsi.

- Regional ittifaqların, xüsusilə Vişeqrad Dördlüyü çərçivəsində əməkdaşlığın canlandırılması.

- Yaxın Şərq, Qlobal Cənub və aparıcı Asiya iqtisadiyyatlarına qarşı diferensial strategiyanın hazırlanması; bu yanaşma eyni zamanda Macarıstanın təhlükəsizlik, iqtisadi və ittifaq maraqlarını irəli aparmağı hədəfləyir.

- Ənənəvi Qərb yönümlü ticarət əlaqələrinin gücləndirilməsi, eyni zamanda Mərkəzi və Şərqi Avropa, Balkanlar, Türkiyə və Asiyada yeni bazar imkanlarının axtarılması.

Həmçinin Aİ-nin Rusiyaya qarşı sanksiyalarında əsas divar olan Macarıstanın Rusiya-Ukrayna müharibəsindəki mövqeyinin də dəyişəcəyi ehtimal edilir.

Bəs Macarıstanın xarici siyasətində Orbanın hakimiyyəti dövründən fərqli olaraq, hansı yeniliklər olacaq?

Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-nın suallarını cavablandıran Macarıstan Xarici Əlaqələr və Ticarət İnstitutunun professoru, politoloq Laszlo Vasa bildirib ki, yeni hökumət Aİ qanunlarına əməl edərək siyasətini quracaq:

“Gələcək hökumətin xarici siyasət istiqaməti barədə hazırda məlum olanlar əsasən onların seçki kampaniyası mesajlarını əks etdirir. Rəhbərlik Orban hökumətinin “bağlantılar üzərində qurulmuş, çoxvektorlu” xarici siyasətindən uzaqlaşmaq və bunun əvəzinə Qərb müttəfiqləri ilə daha yaxın uyğunlaşmanı prioritet etmək niyyətini ifadə edib. Bu çərçivədə Macarıstan Avropa ilə Rusiya arasında geosiyasi seçim qarşısında qalan bir ölkə kimi təqdim olunur və açıq şəkildə Avropaya üstünlük verilir”.

Laszlo Vasa qeyd edib ki, Mərkəzi Avrasiya ilə bağlı gələcək hökumətin mövqeyi hələlik tam aydın deyil:

“Bununla belə, ümumi proqram strateji əhəmiyyətli tərəfdaşlarla praqmatik əməkdaşlığın və funksional münasibətlərin davam etdirilməsinə diqqət yetirir. Bu kontekstdə Türkiyə kimi ölkələr əhəmiyyətini qoruyacaq.”

Həmçinin yeni hökumətin “Ruslar, evə qayıdın!” şüarı Rusiya ilə münasibətlərin soyumasını göstərir:

“Ümumilikdə, bu Avropa İttifaqının mövqeyi ilə uyğunluq təşkil edir. Bu dəyişikliklərin mövcud enerji razılaşmalarına, qaz, neft və nüvə yanacağı təchizatı daxil təsiri hələ qeyri-müəyyəndir.

Bununla belə, proqram Rusiya enerjisindən asılılığın azaldılmasını strateji məqsəd kimi açıq şəkildə müəyyən edir. Ukrayna məsələsi daha həssasdır, lakin yeni hökumətin Aİ-nin mövqeyi ilə uyğunlaşacağı gözlənilir. Bununla belə, nə birbaşa maliyyə yardımı, nə də silah tədarükü nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, Macarıstan Ukrayna ilə bağlı Aİ səviyyəsində qərarlara veto qoymayacaq”.

Tehran Orucoğlu, Bizim.Media