“Aydın görünür ki, daxili səbəblər olmasaydı, bugünkü hadisələr bu qədər sürətlə inkişaf etməzdi. Belə ki, biz Suriyanın hökumət qoşunlarının böyük bir hissəsinin hakim rejim üçün döyüşmək istəmədiyini açıqca görməzdik. Şübhəsiz, xarici qüvvələrin müdaxiləsi və yaraqlıların aktivləşməsi bir günlük ssenari deyil, amma bütün bunlar əvvəlcədən hazırlanıb. Buna görə də səbəbləri içəridə axtarmaq lazımdır”.
Bu fikirləri Bizim.Media-ya açıqlamasında Rusiyanın dövlət müşaviri Tatyana Poloskova deyib.
Suriyadakı hazırki vəziyyəti təhlil edən müşavir Rusiya və Türkiyə faktoruna da toxunub:
“Suriya vətəndaş müharibəsinin başlanğıcından etibarən, faktiki olaraq, iki yerə bölünüb.
Məsələn, İdlib və Hələb Suriya hökumətinin nəzarətində deyildi. Lataqiya bölgəsində əhali öz həyatını yaşayırdı və orada yaşayanlar başa düşürdü ki, Əsəd rejimi və Rusiyanın hərbi iştirakçılığı olmasaydı, Lataqiya sakinləri üçün acınacaqlı bir taleyin gözləyəcəyi mütləqdir.
Dəməşqdə də Rusiyanın hərbi iştirakına və hakimiyyətə qarşı ikili münasibət var idi.
Hər an onlara qarşı "İstilaçılar!" deyə qışqıra bilərdilər. Məsələ ondadır ki, Suriya siyasi elitası bu illər ərzində əhalini birləşdirmək üçün heç bir səy göstərmədi.
2024-cü ilin iyul ayında Suriyada növbəti parlament seçkiləri keçirildi.
Nəticədə hakim partiya BAAS "təbii ki" parlamentdə çoxluq qazandı. Amma bu rəqəmlər cəmiyyətdəki real vəziyyəti əks etdirirmi? Onu da nəzərə alaq ki, vətəndaş müharibəsi başlayandan bəri Suriyanın əhalisinin 25 faizi ölkəni tərk edib. İndi geri qayıtmaq prosesi başlayıb və onların çoxu silahlanaraq Əsəd rejiminə qarşı döyüşür. Müxaliflərin bir hissəsi isə Əsədə danışıqlar prosesinə başlamağı təklif edir. Bu çox məntiqli təklifdir. Lakin Əsəd onları eşidəcəklərmi?
Ən əsası, onların böhranı sülh yolu ilə həll etmək üçün vaxtları olacaqmı?
Təsadüfi deyil ki, bu il dekabrın 2-də Türkiyənin Xarici İşlər naziri Hakan Fidan, Ankarada İranlı həmkarı Abbas Arakçi ilə birgə mətbuat konfransında bildirdi:
“Son hadisələr bir daha göstərir ki, Dəməşq öz xalqı və qanuni müxalifətlə barışmalıdır.
Türkiyə bu istiqamətdə bütün lazımi səyləri göstərməyə hazırdır. Gələcəkdə biz İranla əlaqə və əməkdaşlığımızı davam etdirəcəyik. Biz həmişə Suriya ərazisinin bütövlüyü və birliyini dəstəkləmişik və gələcəkdə də bu siyasəti davam etdirəcəyik”.
Rusiyanın Suriyadakı fəaliyyətinə gəlincə...
Moskvanın Suriya ilə bağlı siyasətinə tənqidi yanaşanlar az deyil. Onlar qeyd edirlər ki, Rusiya tərəfi siyasi zəriflikdən, əhalinin müxtəlif təbəqələri ilə işləmək bacarığından məhrumdur və nəticədə hamı hərbi iştirakı görür, amma Suriyanın bütün əhalisi Rusiyanın nə etməyə çalışdığından xəbərdar deyil.
Mənim fikrimcə, bu prosesdə ən təsirli qüvvə SSRİ və Rusiya universitetlərinin məzunları ola bilərdi, onların bir çoxu Suriyada mühüm vəzifələrdədir (siyasət, iqtisadiyyat, mədəniyyət) və bizim ölkə ilə aktiv əməkdaşlığa hazırdırlar. Amma bu iş sistematik olmalı və yalnız konfranslarla, şampan içməklə yekunlaşmamalıdır.
Suriya ərazisində çoxsaylı Rusiya və keçmiş SSRİ-dən olan insanlar yaşayır.
Onlar əsasən suriyalıların həyat yoldaşlarıdır. Diaspor kifayət qədər böyükdür, amma onu real yumşaq güc aləti hesab etmək olmaz. Çünki Suriyadakı rus diasporu maliyyə, siyasi potensiala malik deyil. Orada ictimai təşkilatlarla işləməyi bacaran mütəxəssislər də yoxdur.
Hazırda bu strukturlar daha çox humanitar yardım obyekti və mədəni tədbirlər və rus dili tədrisi üçün köməkçi kimi fəaliyyət göstərir. Ola bilsin ki, Avropa metodunu izləyərək Suriya ərazisində rus klublarını yaratmaq lazım olardı, amma bu variantdan da istifadə edilmədi.
Türkiyənin siyasəti
Türkiyənin Suriyadakı vəziyyətin tənzimlənməsində iştirak etmək hüququ var. Suriya keçmiş Osmanlı İmperiyasının torpağıdır. Türkiyənin Xarici İşlər naziri Hakan Fidan bazar günü ABŞ Dövlət katibi Entoni Blinken ilə telefon danışığında bildirib ki, Türkiyə Suriya ilə bağlı gərginliyin azaldılmasını istəyir və bölgədəki qeyri-sabitliyi artıra biləcək hər hansı bir hadisəyə qarşı çıxır.
O, qeyd etdi ki, rejimlə müxalifət arasındakı siyasi proses yekunlaşmalıdır ki, Suriyada sülh və əmin-amanlıq təmin olunsun. Fidan, həmçinin bildirdi ki, Ankara heç vaxt ölkəmizə və suriyalı vətəndaşlara qarşı terror fəaliyyətinə icazə verməyəcək. Mən bu fikirlərin səmimiliyinə inanıram”.
Tehran Orucoğlu, Bizim.Media
