"Sifarişiniz gəlib", "Qazanc əldə etdiniz" kimi mesajları açmayın – XƏBƏRDARLIQ

Azərbaycanda kibertəhlükələr sürətlə artır. Belə ki, Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin (XRİTDX) məlumatına görə, cari ilin ilk altı ayı ərzində AzStateNet” şəbəkəsində tətbiq olunan yeni nəsil təhlükəsizlik həlləri vasitəsilə URL əsaslı 8,5 milyon zərərli keçid (link) həmçinin virus, casus proqram və digər zərərli fəaliyyət əlamətləri daşıyan 4 milyondan çox şəbəkə trafiki zərərsizləşdirilib. Rəqəmlər göstərir ki, kiberdələduzlar getdikcə daha fəal olur və istifadəçiləri müxtəlif üsullarla aldatmağa çalışırlar.

Bəs kiberdələduzluğun artmasının əsas səbəbləri nədir? İnsanlar daha çox hansı saxta üsullara inanırlar?

Məsələ ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan kibertəhlükəsizlik üzrə ekspert Fərid Əmirov bildirir ki, bu artımın əsas səbəbi cinayətkarların istifadə etdiyi alətlərin internetdə asanlıqla tapılması və hücum sahəsinin geniləşməsidir:

“Kiberdələduzluq son illərdə texnologiyanın sürətli inkişafı və gündəlik işlərimizin, bank ödənişlərimizin onlayn müstəviyə keçməsi səbəbindən kəskin şəkildə artıb.

​İnsanlar ən çox saxta linklər (fişinq) və sosial mühəndislik üsullarının qurbanı olurlar. Dələduzlar adətən "Poçtunuz gəlib" və ya "Qazanc əldə etdiniz" kimi mesajlarla insanları saxta saytlara yönləndirir, yaxud özlərini bank və ya polis əməkdaşı kimi təqdim edərək telefonda SMS koda sahib çıxırlar.

​Texnologiyanın inkişafı ilə dələduzlar yeni metodlara əl atırlar. Xüsusilə süni intellekt (AI) bu sahədə ciddi risk yaradır. Artıq süni intellekt vasitəsilə tanış insanların səsini və ya görüntüsünü oxşadaraq (deepfake) təcili pul istəyir, eləcə də tam səhvsiz və inandırıcı saxta mesajlar hazırlayırlar. Bu təhlükələrdən daha çox texnoloji savadlılığı az olan yaşlılar və oyun saytlarından zərərli proqramlar endirən gənclər əziyyət çəkir”.

​Ekspertin vurğulayır ki, insanlar bir linkin və ya e-poçtun təhlükəli olduğunu anlamaq üçün təcili qərar verməyi tələb edən qorxuducu mesajlara qarşı diqqətli olmalıdırlar.

Onun sözlərinə görə, linkə tıklamadan öncə onun ünvanını yoxlamaq vacibdir. Çünki dələduzlar rəsmi saytlara bənzəyən saxta ünvanlardan (məsələn, bank.az əvəzinə bank-online-az.com) istifadə edirlər.

​“Kiberdələduzluq qurbanı olsanız, atılmalı ilk addım dərhal bank kartını bloklamaq və tətbiqlərdəki şifrələri dəyişməkdir. Daxil olan mesajların və ödənişlərin ekran şəkillərini (screenshot) saxlayaraq hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət etmək lazımdır”.

​F.Əmirovun fikrincə, Azərbaycanda bu sahədə mütəmadi xəbərdarlıqlar edilsə də, dələduzluq üsulları çox sürətlə dəyişdiyi üçün maarifləndirmə tədbirləri hələ tam kifayət etmir.

O qeyd edir, müdafiəni gücləndirmək üçün məktəblərdə rəqəmsal təhlükəsizlik dərslərinin keçirilməsi və saxta SMS-lərin qarşısını alan texniki filterlərin tətbiqi vacib addımlardandır.

Xədicə Paşayeva, Bizim.Media