Gəncədən doğan Azadlıq günəşi - FOTO

Göy üzünü bürüyən qara buludların, tarixin ən təlatümlü fırtınalarının içindən bir günəş doğurdu.

1918-ci ilin o bürkülü iyun günlərində Tiflisin yad mühitindən ayrılan istiqlal mücahidləri üzü Şərqə — Cavad xanın ruhunun dolaşdığı, azadlıq nəfəsli bir şəhərə doğru can atırdılar. Bakı hələ də bolşevik-daşnak tapdağı altında inildəyirdi. İstiqlal Bəyannaməsinin mürəkkəbi qurumamışdı, lakin kağız üzərindəki o müqəddəs sözləri gerçək bir dövlətə çevirmək üçün müqəddəs bir ocaq lazım idi. O ocaq Gəncə oldu.

Tarixin yazıldığı möhtəşəm məkan: İstiqlalın ilk iqamətgahı

Gəncənin qədim küçələrindən keçib boylanan, memar Abuzər bəy Rzayevin ruhundan qopan qırmızı kərpicli bu möhtəşəm bina... Bu gün Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin (ADAU) baş binası kimi gənclərin səs-küyünə bürünən bu tarixi məkan, o zaman yenicə doğulan bir dövlətin beşiyi idi.

1897-ci ildə Şəhər Duması kimi tikilən, 1908-ci ildən qubernatorları ağırlayan bu bina, 1918-ci il iyunun 16-da özünün ən şərəfli missiyasını öhdəsinə götürdü: o, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk rəsmi hökumət binası — "Cümhuriyyət Evi" oldu. Binanın geniş zalındakı hər lampa işığı, divarlardakı hər kərpic pıçıltısı milli oyanışın şahidinə çevrilirdi.

93 günlük Gəncə möcüzəsi: Rəqəmlərin canlandığı tarix

Hökumət Gəncəyə pənah gətirəndə zaman dar, imkanlar məhdud idi. Lakin bu binanın divarları arasında keçən cəmi 3 ay (düz 93 gün) ərzində sanki bir əsrlik tarix yazıldı. Vətənin xilası üçün gecəli-gündüzlü döyünən ürəklər bu qısa müddətdə 210-dan çox hüquqi akt, fərman və qərara imza atdılar. Hər gün bir qəhrəmanlıq dastanı idi:

17 iyun: Gəncənin bu müqəddəs binasında Fətəli xan Xoyskinin rəhbərliyi ilə II hökumət kabineti quruldu. Milli Şura bütün səlahiyyətlərini bu gənc, cəsur hökumətə dövr edərək, Bakı azad olunanadək Gəncəni mübarizənin mərkəzi elan etdi. Fətəli xan zalda əks-səda doğuran səsiylə deyirdi:

"Biz çox ağır, çətin bir şəraitdə məsuliyyəti üzərimizə götürdük. Lakin Gəncənin və gəncəlilərin istiqlal eşqi, bu torpağın qəhrəmanlıq tarixi bizə güc verir. Biz Bakını azad edib, vahid Azərbaycanı qurana qədər bu müqəddəs məkanda gecə-gündüz çalışacağıq".

19 iyun: Sərhədləri qorumaq və daxili asayişi təmin etmək üçün ölkədə hərbi vəziyyət elan olundu.

24 iyun: Gəncə səmasında ilk dəfə qırmızı fonda ağ aypara və səkkizguşəli ulduzlu ilk dövlət bayrağı dalğalandı. Azadlığın rəngi Gəncənin naxışlarına qarışdı.

26 iyun: Müsəlman korpusunun təməlləri üzərində "Əlahiddə Azərbaycan Korpusu" yaradıldı. Bu, bu gün fəxr etdiyimiz nizami ordumuzun ilk addımları, Gəncədən yüksələn hərbi nərəsi idi.

27 iyun: Əsrlər boyu sıxışdırılan, yasaqlanan Azərbaycan dili rəsmən dövlət dili elan edildi.

28 avqust: Məktəblər milliləşdirildi, körpə fidanların öz ana dilində təhsil alması üçün tarixi qərar çıxarıldı.

30 avqust: Çar Rusiyasının zorla qəbul etdirdiyi yad "Yelizavetpol" adı tarixin arxivinə atıldı və şəhərin öz doğma, əzəli adı — Gəncə rəsmən bərpa olundu.

İstiqlal mücahidlərinın səsi

Bu binada qəbul edilən hər qərar sadəcə hüquqi sənəd deyil, bir millətin varlıq hayqırtısı idi. Böyük öndər Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Gəncə günlərinin ruhunu illər sonra bu sətirlərlə vəsf edəcəkdi:

"Tiflisdə sadəcə kağız üzərində elan olunan istiqlalımız Gəncənin qəhrəmanlıq mühitində real dövlət forması aldı. İlk ordumuz Gəncədə quruldu, ilk bayrağımız Gəncə səmasında dalğalandı".

Gəncədən Bakıya uzanan şanlı Zəfər

Gəncədə alovlanan bu azadlıq atəşi tezliklə bütün ölkəni bürüdü. Məhz bu binada planlaşdırılan hərbi strategiyalar, formalaşan Əlahiddə Korpus və qardaş Osmanlı türklərinin Qafqaz İslam Ordusu əl-ələ verərək Şərqə doğru irəlilədi. Göyçayda, Salyanda, Ağsuda düşmən tab gətirməyib qaçdı. Və nəhayət... 15 sentyabr 1918-ci ildə Bakı azadlığın qollarında oyandı!

Cəmi iki gün sonra, sentyabrın 17-də hökumət Gəncədən Bakıya köçəndə, ADAU-nun o qırmızı kərpicli binası missiyasını şərəflə tamamlamış bir qəhrəman kimi gülümsəyirdi. Bu gün həmin binada yerləşən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Muzeyi keçmişin səsini qoruyur.

Gəncə sadəcə bir şəhər deyil; o, müstəqil Azərbaycanın ilk nəfəsi, ilk addımı və heç vaxt sönməyəcək azadlıq məşəlidir.




























Məqsəd Rəhimov, Bizim.Media, Qərb Bürosu