Zamanı aşan ömür: Zərifə Əliyeva irsi

Zaman ötür, nəsillər dəyişir, lakin bəzi şəxsiyyətlər var ki, onların izi yaddaşlardan silinmir. Belə insanların xatırlanması yalnız ehtiram deyil, həm də milli-mənəvi yaddaşın qorunması deməkdir. Bu baxımdan Zərifə Əliyeva təkcə görkəmli alim kimi deyil, Azərbaycan ziyalılığının simvolu kimi tarixdə özünəməxsus yer tutur.

Ziyalı mühitində formalaşan şəxsiyyət

1923-cü il aprelin 28-də Naxçıvanın Şahtaxtı kəndində dünyaya gələn Zərifə Əliyevanın həyat yolu ailə mühitindən etibarən xüsusi istiqamətdə formalaşdı. Onun atası – Əziz Əliyev – dövlət xadimi olmaqla yanaşı, elmə və maarifçiliyə bağlılığı ilə seçilən nüfuzlu şəxsiyyət idi.


Bu mühitdə tez-tez dövrün tanınmış ziyalıları – Üzeyir Hacıbəyov, Müslüm Maqomayev, Bülbül, Səməd Vurğun kimi simalar toplaşırdı. Belə bir mənəvi mühit onun dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynadı və gələcək həyat yoluna istiqamət verdi.

Elm yolunun başlanğıcı: dövrün çağırışına cavab

Zərifə Əliyevanın tibb sahəsini seçməsi təsadüfi deyildi. XX əsrin ortalarında Azərbaycanda geniş yayılmış traxoma xəstəliyi minlərlə insan üçün ciddi təhlükə yaradırdı. Bu problem gənc alimi məhz həmin istiqamətdə araşdırmalar aparmağa sövq etdi.

O, yalnız nəzəri tədqiqatlarla kifayətlənmədi, regionlara səfərlər edərək xəstəliyin yayılma səbəblərini öyrəndi, həkimlərə mühazirələr oxudu, əhali arasında maarifləndirmə işi apardı. Sintomisin tətbiqi ilə bağlı apardığı araşdırmalar traxomanın müalicəsində mühüm nəticələr verdi və bu sahədə yeni mərhələnin əsasını qoydu.


Zaman keçdikcə alim daha az öyrənilmiş sahəyə – görmə orqanının peşə patologiyasına yönəldi. Sənayenin inkişaf etdiyi bir dövrdə bu istiqamət xüsusi aktuallıq kəsb edirdi.

Zərifə Əliyeva istehsalat sahələrində apardığı müşahidələr əsasında kimya və sənaye müəssisələrində çalışan insanların görmə sağlamlığına təsir edən amilləri sistemli şəkildə tədqiq etdi. Onun təşəbbüsü ilə yaradılan laboratoriyalar və qələmə aldığı elmi əsərlər bu sahənin formalaşmasına ciddi töhfə verdi. Nəticədə o, peşə oftalmologiyasının əsasını qoyan alimlərdən biri kimi adını tarixə yazdırdı.

Elmi məktəb və pedaqoji fəaliyyət

Zərifə Əliyevanın fəaliyyəti yalnız elmi tədqiqatlarla məhdudlaşmırdı. O, həm də gənc kadrların yetişdirilməsinə böyük önəm verirdi. Onun rəhbərliyi ilə onlarla alim yetişib.


Alim tələbələrinə yalnız peşəkar biliklər deyil, həm də həkim etikası, məsuliyyət və insanpərvərlik kimi dəyərləri aşılayırdı. Bu baxımdan onun fəaliyyəti tibb sahəsində bütöv bir məktəb kimi qiymətləndirilir.

Zərifə Əliyevanın həyat fəlsəfəsinin mərkəzində insan amili dayanırdı. O, həkimliyi sadəcə peşə kimi deyil, insanlara xidmətin ali forması kimi qəbul edirdi. Bu yanaşma onu həmkarları və xəstələri arasında böyük hörmət sahibi etmişdi.

Onun sadəliyi, səmimiyyəti və qayğıkeşliyi elmi uğurları ilə yanaşı, yaddaşlarda yaşayan əsas keyfiyyətlərdəndir.

Ailə və mənəvi dayaq

Zərifə Əliyeva Ulu Öndər Heydər Əliyevin həyat yoldaşı və ən yaxın silahdaşı idi. Bu münasibət yalnız ailə çərçivəsində deyil, həm də dövlətçilik müstəvisində öz əksini tapırdı. Zərifə xanım çətin və məsuliyyətli dövrlərdə Heydər Əliyev üçün mənəvi dayaq rolunu oynayırdı. 

Elmi-pedoqoji, tibbi fəaliyyəti ilə adını tarixə yazdıran Zərifə xanım Əliyeva həm də qayğıkeş ana idi. Zərifə xanımın 90 illik yubileyinə həsr olunmuş təntənəli mərasimdə çıxış edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bildirmişdi:


 "Zərifə xanım böyük lider, Ulu Öndər Heydər Əliyevin ömür-gün yoldaşı idi. Bütün işlərdə ona dayaq olurdu, onu dəstəkləyirdi. Ailəmizdə olan ab-hava, mühit, valideynlər arasında olan münasibətlər, əlbəttə ki, bizi də tərbiyə edirdi. Yəni, ailədə tərbiyəni valideynlərin münasibətlərini görərək alırdıq.

Əlbəttə, 1970-ci illərdə - Heydər Əliyev Azərbaycanda birinci katib vəzifəsində işlədiyi dövrdə Heydər Əliyevin həyat yoldaşının, əlbəttə ki, müxtəlif imtiyazları və üstünlükləri ola bilərdi. Ancaq Zərifə xanım çox sadə bir insan idi, heç vaxt büruzə vermirdi ki, Heydər Əliyevin - birinci katibin həyat yoldaşıdır. Həmişə onun yanında sadə insanlar olurdu. O, həmişə sadə insanların əhatəsində olurdu. Çox təvazökar idi".

Zamanı aşan irs

1985-ci il aprelin 15-də Moskvada vəfat edən Zərifə Əliyeva müstəqil Azərbaycanın bugünkü reallıqlarını görməsə də, onun qoyduğu irs bu gün də yaşayır. Onun elmi fəaliyyəti, yetişdirdiyi kadrlar və formalaşdırdığı dəyərlər Azərbaycan elmi və cəmiyyəti üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Bu gün onun doğum günündə Zərifə Əliyevanın xatirəsi bir daha ehtiramla yad olunur – onun adı, fəaliyyəti və insani keyfiyyətləri isə zaman keçdikcə daha da dəyər qazanır.








Bizim.Media