Rəqəmsal dövrdə şəxsi məlumatların əlçatan olması günümüzün ən böyük narahatlığından biridir. Bu gün bir çox hallarda vətəndaşların xəbəri olmadan şəxsi məlumatlar yayılır, paylaşılır və istifadə olunur. Belə hallarda vətəndaş haqlı olaraq öz hüquqlarını müdafiə etməli və qarşı tərəf məsuliyyətini anlamalıdır.
Qeyd edək ki, li Ali Məhkəmə "Şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi haqqında" yeni Plenum qərarı qəbul edib və bir sıra yeniliklər edilib.
Açıqlamada deyilir ki, əvvəllər bir şəxs digərinə qarşı yalan məlumatlar yaydığı halda şərəf və
ləyaqətin müdafiəsi institutundan istifadə etməklə tələblər irəli sürülürdü, məlumatın həqiqi olduğu ortaya çıxdıqda isə iddialar təmin olunmurdu. İndi isə bu hal konstitusion səviyyədə qorunan şəxsi toxunulmazlıq hüququna müdaxilədir.
Bu hüququ pozulan hər kəs onun haqqında toplanmış məlumatlarla tanış ola, həqiqətə uyğun olmayan, tam olmayan, habelə qanunun tələbləri pozulmaqla əldə edilmiş məlumatların düzəldilməsini, belə məlumatların çıxarılmasını (ləğv edilməsi), ona dəymiş mənəvi zərərin ödənilməsini və s. tələb edə bilər.
Bəs media nümayəndəsi hər hansı bir məsələni araşdırarkən qarşı tərəfi ictimaiyyətə nə dərəcədə təqdim edə bilər ki qanun pozuntusuna yol verməsin?
Qanunvericiliyə görə, jurnalist qarşı tərəfin razılığı olmadan onun şəxsi məlumatlarını yaydıqda məsuliyyət daşıya bilər. Bu yanaşma bir tərəfdən vətəndaşların şəxsi həyatının toxunulmazlığını qorumağa xidmət etsə də, digər tərəfdən tərəddüd yaradır. Xüsusilə məlumat xarakterli dosyelər, açıq sosial şəbəkə mənbələri və Vikipediya kimi platformalar şəxsi məlumatları yaydığı halda, media təmsilçisi tanıtma məlumatlarını niyə verə bilməsin?..
Qanuna görə heç kim, jurnalist də daxil olmaqla məlumatı şəxsdən icazəsiz paylaşa bilməz. Əgər paylaşarsa, bu, qanun pozuntusudur və mülki, inzibati və cinayət məsuliyyəti yarada bilər. Şəxsi məlumatların qanunsuz toplanması, yayılması və ya istifadəsi – 500 manatdan 1 000 manatadək cərimə ilə nəticələnə bilər. Şəxsin şərəf və ləyaqətini alçaldan məlumatların yayılması və ya böhtan xarakterli məlumatların tirajlanması, daha böyük cərimə və azadlıqdan məhrumetməyə qədər arta bilər.
Qeyd edək ki, şəxsi məlumatlara fərdin evi, nəqliyyat vasitəsi, ofisi, şəxsi əşyaları, ev heyvanları və bitkiləri haqqında məlumat daxildir. Bundan başqa, sağlamlıq vəziyyəti, fiziki çatışmazlığı, nikahdan kənar uşağının olması, intim və ya nikahdankənar münasibətləri barədə həqiqi məlumatların (yazışmaların, foto, video) şəxsin razılığı olmadan yayılması, hətta özünə pis niyyətlə bildirilməsi onun şəxsi həyat toxunulmazlığına hüquqazidd müdaxilə hesab olunacaq.
Xüsusilə şəxsi məlumatların icazəsiz televiziya və ya radio proqramlarında, sosial şəbəkələrdə və s. kütləvi üsullarla bildirilməsi daha böyük həcmdə mənəvi zərərin vurulması ilə nəticələnə bilər.
Həmçinin şəxsin təsvirinə və səsinə oxşar incəsənət məhsulunun (rəsm əsəri, montaj və ya süni intellekt vasitəsilə düzəldilmiş foto-videolar, karikaturalar, cizgi filmləri və s.) onun razılığı olmadan hazırlanması və yayılması, habelə şəxsin təsvirindən başqa biri tərəfindən icazəsiz istifadə olunması (məsələn, saxta sosial şəbəkə hesabları yaradılmaqla) şəxsi toxunulmazlıq hüququna hüquqazidd müdaxilə təşkil edir. Satirik və ya yumoristik janrda kütləvi nümayiş olunan əsərlər, mətnlər, veriliş və tamaşalarda hər hansı tanınmış şəxsin obrazının yaradılması yolu ilə edilən nümayişlərdə tənqid hədəfinin ictimai maraq doğurması baxımından yol veriləndir.
Şəfiqə Şəfa, Bizim.Media
