İşğaldan azad edilmiş ərazilərə səfər edən çox az sayda insan fotosunu təqdim etdiyimiz bu qurğuya rast gəlməyib.
Xüsusilə Qarabağ ərazisinin dağlıq yerlərində daha çox müşahidə olunan bu qurğunun şəkilləri sosial şəbəkələrdə geniş müzakirələrə səbəb olur, onun təyinatı ilə bağlı müxtəlif fikirlər səsləndirilir, bəzən isə hərbi məqsədli texnika kimi təqdim edilir.
Bəs əslində bu qurğu nə üçündür?
Bizim.Media xəbər verir ki, sözügedən qurğular Azərbaycan ərazilərində məhz işğal dövründə quraşdırılıb. Ermənistan və onların havadarlarının dəstəyi ilə ərazilərə gətirilən bu texniki vasitələr kənd təsərrüfatı sahəsində istifadə edilib.
Bu fakt isə, ilk növbədə, işğal altında saxlanılan torpaqların illər ərzində qanunsuz şəkildə istismar edildiyini açıq şəkildə sübut edir.
Əsasən dağlıq və dağətəyi ərazilərdə quraşdırılan, üzərində “Zenith” yazısı olan bu qurğular anti-dolu sistemləri kimi tanınır. Qurğunun əsas funksiyası sıxılmış metan qazı vasitəsilə havaya impulsvari atəş açmaqdır. Dolu buludları əkin sahələrinin üzərində müşahidə edildikdə, yaradılan güclü səs və təzyiq dalğası buludların daxilində buz kristallarının formalaşma prosesini pozur. Nəticədə dolu ya ümumiyyətlə yaranmır, ya da zəif yağıntı şəklində yerə düşür və əkin sahələri zərərdən qorunur.
Mütəxəssislər bildirir ki, bu tip qurğular açıq partlayış mexanizmi ilə işləmədiyindən birbaşa təhlükə yaratmır. Bununla belə, onların davamlı istifadəsi ətraf mühitə, xüsusilə fauna və yaxın ərazilərdə yaşayan insanlar üçün səs narahatlığı baxımından müəyyən təsirlər göstərə bilər. Məhz bu səbəbdən bir sıra ölkələrdə belə qurğuların tətbiqi məhdudlaşdırılıb.
Sovet İttifaqı dövründə Qarabağ ərazilərində bu cür qurğuların mövcud olub-olmamasına gəlincə...
Ağdərə rayon sakini, araşdırmaçı-tarixçi İlqar Qasımovun sözlərinə görə, sovetlər dönəmində Qarabağda bu variantdan istifadə edilməyib, doluya qarşı alternativ üsullar tətbiq olunub:
“Həmin dövrdə ‘KS’ adlanan xüsusi toplar mövcud idi. Bu toplar əsasən Ağdərə rayonu ərazisində yüksəkliklərdə yerləşdirilirdi. Dolu buludları müşahidə edildikdə, istilik mərmiləri ilə atəş açılaraq buludlar dağıdılırdı. Təəssüf hissi ilə qeyd edim ki, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı ermənilər bu toplardan hərbi məqsədlərlə istifadə edərək dinc yaşayış məntəqələrini atəşə tuturdular”.
İlqar Qasımov qeyd edib ki, hazırda görüntüləri geniş müzakirələrə səbəb olan “Zenith” qurğularının işğal dövründə xaricdən gətirildiyi ehtimalı böyükdür.
Ekspertlər hesab edirlər ki, bu cür texniki vasitələr gələcəkdə işğal dövründə vurulan ekoloji və iqtisadi ziyanın qiymətləndirilməsi baxımından da mühüm sübut bazası rolunu oynaya bilər.
Bizim.Media, Qarabağ bürosu
