Alınma sözlər bütün dillərin inkişafında mühüm rol oynayır. Onlar dilin söz ehtiyatını genişləndirir, xüsusilə elmi, texniki, siyasi sahələrdə bu sözlərin istifadəsi labüddür. Amma alınma sözlərin yalnız düzgün və yerində istifadəsi dilin inkişafına müsbət təsir göstərə bilər, əks halda dil öz milli strukturunu itirib qeyri-müəyyən bir şəkil ala bilər.
Məktəblərdə yersiz alınma sözlərdən istifadə olunmayacaq
Məsələn, Rusiyada “tolerant”, “gender”, “bulling” və s. kimi sözlər məktəblərdə qadağan edilib. Nə müəllimlər, nə də şagirdlər bu sözlərdən yeni dərs ilində istifadə edə biləcəklər. Buna səbəb isə bu sözlərin rusca qarışılığının olmasıdır. Bundan sonra ən azından məktəblərdə alınma sözlərdən istifadə olunmayacaq.
Filoloq, dilçi alim Baba Məhərrəmli də təsdiqləyir ki, yersiz alınma sözlər dili korlaya bilər. O, Bizim.Media-ya açıqlamasında bildirdi ki, yerli-yersiz əcnəbi sözlərin işlənməsi yolverilməzdir:
“Alınma sözlər elə bir prosesdir ki, dili ondan təcrid etmək olmaz. Bütün dillərdə bu proses baş verir. Xüsusən də, texnologiyanın inkişafı ilə əlaqədar kütləvi şəkildə dilimizə yeni sözlər qəbul olunur. Bunun qarşısını almaq qeyri-mümkündür. Amma bəzən süni olaraq özlərini müasir göstərmək üçün alınma sözlərdən istifadə olunur. Düşünürəm ki, bir sözün yerli qarşılığı varsa, alınma sözə ehtiyac yoxdur. Hər sözü dəbdir deyə, dilə gətirmək olmaz” – deyə o vurğuladı.
Hər söz dəbdir deyə, dilə gətirmək olmaz
Adətən biznes mühitində kompüter proqramlarının ingilis dilində istifadəsi ənənəvi dilləri ələ keçirir, işçilərin danışıq tərzində dəyişikliklərə səbəb olur. Sosial medianın meydana çıxması ilə indiki gənclər tərəfindən də mənimsənilir.
“Bir də var “kompüter, telefon” kimi beynəlxalq sözlər, “gender” sözü də bu tipli sözdür. Beynəlxalq terminlər təbii ki, mətbuat dilində, siyasi leksikonda işlənir. Əgər terminoloji və digər lüğətlərimizə daxil olarsa, onları işlətməyimiz normaldır.
Sadəcə dilin milli strukturunu pozmamaq şərti ilə, leksik-qrammatik normalarına uyğun istifadə olunmalıdır. Elə söz var ki, məsələn onu ingilis öz fonotaktikasına uyğun şəkildə deyir. Biz onun tələffüzündə olduğu kimi deyil, öz dil quruluşumuza uyğun deməliyik ki, dilimizdə sabitləşsin. İstənilən halda bütün alınma sözlər işlənmə dərəcəsindən asılı olaraq dildə sabitləşirsə, oturuşursa, qəbul olunur”.
Şəfiqə Şəfa, Bizim.Media
