Çoxdandır ki, sosial şəbəkələr həyatımızın vacib hissəsinə çevrilib. Bu gün hər birimiz günün xeyli hissəsini sosial şəbəkələrdə keçiririk. Bunun da müəyyən fəsadları var. Amma sosial şəbəkələrdən ən çox ziyan görən uşaqlar və yeniyetmələrdir. Təsadüfi deyil ki, bu gün hətta 2-3 yaşlı körpənin saatlarla telefon qarşısında qaldığını görürük. Bu bəzi valideynlərə rahatlıq və qulaq dincliyi gətirsə də, bunun çox ağır mənəvi, psixoloji və fizioloji zərərləri var.
Mənəvi zərbə
Sirr deyil ki, indiki uşaqlar ailə bağları və ya mehriban qonşuluq kimi ənənəvi ideyaların getdikcə mənasını itirdiyi bir dünyada böyüyürlər. Bu gün bütün münasibətlər onlayn qurulub. Nəvə var ki, aylarla babasının, nənəsinin üzünü görmür. Ən yaxşı halda bu münasibətlər internet üzərindən qurulur. Canlı ünsiyyətdən yayınma isə ailə bağlarını zədələyir. İnsanlar tədricən bir-birindən soyuyur. Bundan əlavə, sosial şəbəkələr təcrid olunmağa kömək edir. Yeniyetmələr canlı ünsiyyət əvəzinə başqalarının yazılarına baxmaqla vaxt keçirirlər. Bu isə tənhalıq hissini daha da artırır.
Psixoloji zərbə
Saatlarla telefonla oynamaq və yaxud kompüter arxasında olmaq uşaqların psixologiyasına pis təsir edir. Çünki onlayn təmaslar uşaqları oflayn münasibətlərdən, real həyatdan uzaqlaşdırır.
Sosial şəbəkələrdəki illüziyalar, rəngarəng təqdimatlar uşaqların psixikasını pozur. Onlar ətrafdakıların və hətta valideynlərinin dediklərinə yox, internetdə başqasının həyatının ideallaşdırılmış görüntülərinə daha çox inanırlar. Bu da sonrakı yaş dövründə dərin psixoloji sarsıntılara səbəb olur. Çünki onlayn həyatdakı təmtəraqlı təqdimatlar bir qayda olaraq fiaskoya uğrayır.
Çox təəssüf ki, “Instagram”, “TikTok”, “YouTube” uşaqların hər gün blogerlərin və digərlərinin “mükəmməl həyatını” gördükləri bir platformadır. Bu da təbii ki, qeyri-adekvatlıq hissi yarada bilər. Çünki real həyat həmişə sosial şəbəkələrdəki parlaq mənzərələrdən fərqlidir. Bir çox uşaq məşhur şəxsiyyətləri kopyalamağa, maddi uğur qazanmağa çalışır, lakin məyusluqla üzləşir. Sosial şəbəkələrdə davamlı olaraq özünü başqaları ilə müqayisə etmək özünə inamı aşağı düşməsinə, özünə inamın olmamasına və hətta qidalanma pozuntularının inkişafına səbəb ola bilər.
Fiziki problem
İstər körpələr, istərsə də uşaqlar günün çox hissəsini telefonla və kompüterlə keçirirlər. Bu aludəçilik o qədər qüvvətli olur ki, onlar necə oturduqlarını belə unudurlar. Belə vəziyyətsə uşaqlarda müxtəlif oynaq xəstəliklərinə yol açır. Bundan başqa telefon və kompüterin ötürdüyü şüalar da uşaqların sağlamlığına ciddi ziyan vurur. Belə uşaqlar iştahsız olur, normal qidalanmır, pis yatırlar.
Xoşbəxtliyin kommersiyalaşdırılması
Sosial şəbəkələrdə reklam mühüm rol oynayır. Sosial şəbəkələr uşaqlarda belə bir illüziya yaradır ki, xoşbəxtlik üçün dəbli geyimlər, bahalı həyat və ya ekzotik səfərlər lazımdır. Baxmayaraq ki, təşviq edilən belə maddi şeylər yalnız qısamüddətli həzz verir, amma insanı əsl xoşbəxtliyə çatdırmır.
İstehlak mədəniyyətinin təşviqi uşaqların diqqətini şəxsi bacarıq və özünü tanımaqdan yayındırır, daxili inkişafı xarici "uğur" tələləri ilə əvəz edir. Beləcə gənclər və yeniyetmələr normal həyat yolu seçmək əvəzinə daha çox pul xərcləməklə xoşbəxt yaşayacaqlarına ümid edirlər. Lakin xərclənən pulun yerini doldurmaq heç də asan deyil. Ona görə də sosial şəbəkələr təkcə yeniyetmə və gənclərin həyatını korlamır, həm də valideynlə olan münasibətlərə sarsıdıcı zərbələr vurur.
Bəs uşaqlara necə kömək etmək olar?
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan psixoloq Gülnar Orucova deyir ki, uşaqlar üçün sosial mediada vaxt məhdudlaşdırılmalıdır:
“Uşaqların real dünya ilə daha çox ünsiyyətinə nail olmaq lazımdır. Tənqidi düşüncəni inkişaf etdirin, uşaqlara sosial şəbəkələrdəki şəklin həmişə reallığa uyğun olmadığını izah edin.
Uşaqların maraqlarını dəstəkləyin. İdmanda, yaradıcılıqda və ya həzz gətirən digər fəaliyyətlərdə iştiraka onları təşviq edin. Real həyat əlaqələrini inkişaf etdirin. Uşaqlara oflayn rejimdə dostluq qurmağa kömək edin.
Uşaqlara stresin öhdəsindən gələ bilmələri üçün hisslərini tanımağa və ifadə etməyə öyrədin. Sosial mediadan istifadəyə nəzarət edin və buna sağlam yanaşma modeli hazırlayın".
Müsahibimiz deyir ki, sosial media uşaqlar üçün faydalı vasitə ola bilər:
“Lakin o, real həyatı əvəz etməməlidir. Uşaqlara yalnız söyüş söymək və interneti izləməkdən qorumaqla yanaşı, onlara həm də uzunmüddətli xoşbəxtlik gətirəcək həqiqi dəyərləri tapmağa kömək etmək lazımdır. Sosial mediaya sağlam münasibətin formalaşdırılması valideynlər, müəllimlər və bütövlükdə cəmiyyət arasında ortaq məsuliyyətdir. Bu, uşaqları rəqəmsal dünyanın mənfi təsirindən qorumağın yeganə yoludur”.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
